دوره 4, شماره 2-1

بهار و تاستان 1373

فهرست مطالب

مقالات

با هدف آشنایی از نقش ارزشمند استادکاران معماری سنتی ایران در خلق آثار گرانبها و به منظور قدردانی از آنان و برای آن که معماری امروز ما تنها به معرفی آثار باقیمانده از گذشته بسنده نکند و خالق این آثار نیز به محضر پژوهندگان و دانشجویان رشته معماری معرفی شوند، در شماره های گذشته صفه با استاد حاج علی اکبر آخوند خرمی از معمارن سنتی شهر یزد آشنا شدیم. این شماره اختصاص به معرفی و استاد محمدرضا بنام، معروف به استاد رضا از چهره های شناخته شده معماری سنتی معاصر ایران دارد. استاد رضا گرچه اهل تبریز است، اما نه تنها در خطه آذربایجان، بلکه در سراسر ایران نزد اصحاب فن از اشتهار بسزایی برخوردار است.

بهرام قدیری
PDF

مقاله حاضر بخش نهم از کتاب "رهنمودهای مدیریتی برای اماکن میراث فرهنگی جهانی" است که توسط برنارد، ام. فیلدن و یوکایو کیلتو نگارش یافته است. این اثر توسط "مرکز بین المللی مطالعه نگهداری و مرمت گنجینه های فرهنگی" (ICCROM) در سال 1993 میلادی در رم به چاپ رسیده است. این مرکز که توسط کنفرانس عمومی یونسکو در سال 1959 در نهمین اجلاس آن پایه گذاری شده و دبیرخانه آن در رم واقع است، وظیفه ی جمع آوری، مطالعه و پخش اسناد در مورد حراست و مرمت گنجینه های فرهنگی، هماهنگ کردن، برانگیختن و یا آغاز نمودن تحقیقاتی در این زمینه، در اختیار گذاردن راهنمایی ها و توصیه های لازم در موارد عمومی و یا تکنسین های ضروری جهت ارتقاء استاندارد عملیات مرمت را بر عهده دارد.

تلاش عمده کتاب موصوف به اداره امور مطلوب "اماکن میراث فرهنگی جهانی" معطوف است. این کتاب ماحصل همکاری حدود ده سال از متخصصان حفاظتی و مدیران میراث جهانی کشورهای مختلف جهان است که نتایج حاصله به عنوان یک نظام نسبتا جامع برای حفظ میراث جهانی عرضه شده است. لازم به ذکر است که تا ژانویه 1993 میلادی 378 گنجینه در 86 کشور جهان جزء "اماکن فرهنگی" و 15 فقره جزء "اماکن مختلط طبیعی و فرهنگی" قرار دارند. در کشور ما اماکن زیر در سال 1979 میلادی جزء فهرست "اماکن میراث فرهنگی جهانی" به ثبت رسیده است:

1-      چغازنبیل

2-      تخت جمشید

3-      میدان امام اصفهان

ترجمه بخش نهم از کتاب فوق الذکر با این هدف انجام شده است که اغلب توصیه های این کتاب در زمینه ی حفاظت، مرمت و احیای مراکز تاریخی شهرها و بافت های باارزش فرهنگی، می تواند بعضا با اندک اصلاحاتی و یا عینا در مورد بافت های ارزشمند شهرهای ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد، به خصوص اینک که قصد بر آن است:

اولا- محور تاریخی و فرهنگی شهر اصفهان و هم چنین بخش هایی از بافت تاریخی شهر یزد جزء فهرست میراث جهانی به ثبت رسانیده شود؛

ثانیا- به استناد مصوبه 28/9/69 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، شهرهای فرهنگی- تاریخی اصلی کشور تعیین شده اند و اینک قصد بر آنست که فعالیت های زیر در این شهرها تمرکز یابد:

-         مراکز اشاعه هنرهای ملی؛

-         هنرکده ها و آموزشگاهها و مدارس عالی هنری؛

-         کانون ها و انجمن های ادبی، فرهنگی و هنری؛

-         انجمن های روابط فرهنگی؛

-         موسسات تحقیقاتی ادبی، هنری و فرهنگستان ها؛

-         کانون های فیلم؛

-         ناشرین کتب و مطبوعات؛

-         کتابخانه ها و موزه ها (خاص)؛

-         مراکز تولید و تهیه و پخش و دوبلاژ فیلم؛

-         نمایشگاههای مصنوعات و هنرهای دستی و کارگاه های هنری؛

-         محل برگزاری کنفرانس ها و سمینار ها و جشنواره های ملی و بین المللی.

بدیهی است، استفاده از تجارب حاصله و رهنمودهای این بخش از کتاب که به صورت چکیده مطرح شده اند، می تواند به نحو مطلوبی راهگشای مدیران میراث فرهنگی کشور، دستگاههای اجرایی دست اندرکار و مهندسین مشاور تهیه کننده طرح قرار گیرد. ضمن آن که مطالب بخش حاضر برای دانشجویان رشته معماری و شهرسازی و هم چنین برنامه ریزی شهری دارای نکات آموزنده است.

بهرام قدیری
PDF

تا کنون آسمانخراش های متعددی توسط معماران گوناگون در نقاط مختلف گیتی طراحی و بنا شده است که برخی از آنها به سبب ویژگی های منحصر به فرد در تاریخ ساخت این گونه بناها ثبت گردیده است. ولی برج بانک چین که توسط ای ام پی و همکاران او طراحی گردیده از نظر آقای پیتر بلیک به سبب فرمی نوین و سازه ای بدیع دارای خصائصی است که آن را از دیگر آسمانخراش ها متمایز می سازد. جهان تا کنون شاهد خلق آثار بسیاری در زمینه معماری از این معمار بوده استکه طرح توسعه موزه لوور از برجسته ترین این آثار به شمار می آید.

مقاله ی حاضر به بحث و بررسی در باب برج جدید بانک چین اختصاص دارد که امید است مفید فایده قرار گیرد.

سعید مشایخ فریدنی

پس از کاریز های ایران که یکی از شگفت آورترین دست ساخته های تاریخی بشر بر روی این کره ی خاکی هستند، کبوترخانه های ایران دومین و مهمترین تاسیسات کشاورزی در چند قرن گذشته به شمار می رفته اند.

کبوترخانه ها که هنوز هم قلمرو دقیق آن ها ناشناخته مانده، از نظر شمار، وسعت، عظمت، پیچیدگی، نحوه ی ساخت و ویژگی های معمارید جهان بی نظیرند. این کارخانه های بی آوازه مرغوب ترین کود شده، اگرچه نظر غالب سفرنامه نویسان و سیاحانی که از اصفهان و پیرامون آن گذشته اند را به خود جلب کرده است از قدیم الایام تا کنون به طرز باور نکردنی از چشم پژوهشگران ایرانی حتی آنان که اختصاصا درباره ی اصفهان کتاب نوشته اند مخفی مانده است. اهمیت کبوترخانه ها در اقتصاد کشاورزی ایران چنان بوده که غازان خان مغول در کنار سایر اقدامات خود برای احیای کشاورزی ایران فرامینی را درباره آنها صادر کرده است. با توجه به ارزش اقتصادی و منزلتی که کبوترخانه ها داشته اند، در عصر صفوی اجازه ساخت آن ها به ایرانیان غیر شیعه داده نمی شد.

در ساخت کبوترخانه ها از علوم و فنون زیادی من جمله ریاضیات و هندسه، فیزیک، جانورشناسی و روان شناسی جانوری و آب و هواشناسی استفاده می شده، در کبوترخانه ها شیوه ی به کار گیری این علوم و فنون نیز شگفت انگیز است.

از آنجا که کبوتر خانه های ایران، با وجود اهمیت تاریخی، اقتصادی، هنری و فرهنگی ای که دارند، متاسفانه به دلایل گوناگون به سرعت در حال نابودی و ویرانی اند، این نوشتار می کوشد تا با معرفی جنبه های مختلف کبوترخانه ها در خاتمه پیشنهاداتی را نیز برای حفظ و احیاء آخرین بازمانده های موجود مطرح سازد.

مرتضی فرهادی
PDF

 

در شماره های گذشته این نشریه ذیل عنوان "کتابشناسی شهرهای ایران" و ضمن معرفی اهداف و سرفصل های مندرج در کتابشناسی موصوف، بخشی از منابع تحقیق شهرهای ایران با عناوین زیر در اختیار خوانندگان قرار کرفت:

1-      مآخذ اصلی در زمینه جغرافیای تاریخی ایران به ترتیب زمان تالیف.

2-      کتابشناسی کلیات جغرافیای تاریخی ایران.

3-      کتابشناسی شهرنشینی و شهرسازی ایران.

4-      فهرست کتابشناسی های موجود در زمینه معماری و شهرسازی ایران.

5-      کتابشناسی مدیریت شهرهای ایران.

6-      فهرست کتابشناسی های موجود در زمینه ی شهرهای ایران.

7-      "کتابشناسی موردی شهرهای ایران"که به ترتیب حروف الفبا و بر مبنای نام شهرهای ایران تنظیم گردیده است. به علت حجم زیاد این بخش از کار، در شماره های گذشته از کتابشناسی موردی شهرهای ایران حروف آ، الف، ب و پ معرفی شد و در این شماره ت در معرض استفاده علاقمندان قرار می گیرد و انشالله در شماره های بعد، به تدریج سایر موارد معرفی خواهند شد.

بهرام قدیری
PDF

از میان پروژه های بزرگ دهه ی هشتاد فرانسه، هیچ یک به اندازه ی هرم شیشه ای I.M.Pei و پروژه ی توسعه ی لوور جالب توجه و بحث برانگیز نبوده است، "پی" در واقع اولین طراحی خارجی است که پس از سه قرن به لوور راه یافت و با خوش اقبالی طرح های خود را به انجام رسانده است. قبل از او در سال 1665 میلادی برنینی هنرمند، مجسمه ساز و معمار معروف ایتالیایی نیز به لوور راه یافت، اما در رویارویی با طوفانی از تعصبات ملی ناکام ماند و سرانجام مجبور به ترک پاریس شد.

"پی" با الهام از هرم چهار هزار ساله خئپوس و کنکاش در تکنولوژی زمان خود، به ترکیبی نوین، سبک و شفاف از از شیشه و فولاد دست یافته است. نگین شیشه ای که "پی"  در مرکز میدان ناپلئون تدارک دیده، وروردی مجللی را تحت پوشش قرار داده که همه روزه مشتاقان موزه را به مجموعه فضاهای زیرزمینی لوور بزرگ هدایت می کند. در جریان توسعه بنا، سطح فضاهای نمایشی آن دو برابر شده و در نهایت موزه با 186000 متر مربع زیربنا به بزرگترین موزه هنری دنیا بدل گشته است. از این پروژه که امروزه از آن به عنوان مظهر جسارت ها و توانایی معماری های نویندر بازیابی و احیای فرم های سنتی معماری یاد میشود، شرحی اجمالی تهیه شده که در این مقاله ارائه می شود. در نوشتار حاضر ضمن اشاره به جریان شکل گیری این موزه ی بزرگ به تاریخچه بنا، اصول طراحی، برخی از مشکلات و ویژگی های اجرایی و در نهایت به چگونگی برپایی ساختمان اشاره خواهد شد. 

سعید مشایخ فریدنی
PDF

 

مقاله یادگاری از گذشته در هر شماره یک بنای قدیمی را معرفی میکند. مدارکی که در این مقاله ها ارائه می شودثمره ی تلاش های چندین ساله ی دانشجویان دانشکده ی معماری در ثبت و ضبط آثار تاریخی کشور ماست.

اثری که برای این شماره برگزیده شده "حمام گنجعلی خان کرمان" است. این بنا که از مهمترین بناهای تاریخی ما محسوب می شود در دوره ی صفویه و در یک مجموعه ی تاریخی با ارزش ساخته شده است. حمام یاد شده چند سالی است که تعمیر و تبدیل به "موزه ی حمام ها" گردیده است.

این بنا توسط دانشجویان دانشکده معماری آقایان محمدرضا اسماعیل زاده فرد، محمدرضا صیرفی، محمدرضا مطهری و شهرام بهزادپور در سال 1363 برداشت شده است. عکس های این مقاله نیز توسط آقای معین محمدی دانشجوی دیگر دانشکده تهیه شده است.

کامبیز حاجی قاسمی
PDF