دوره 24, شماره 1

بهار 1393

فهرست مطالب

مقالات

زيبايى و چگونگى ادراك آن؛ در اين مقاله با رويكرد روانى  زيستى
به بررسى تأثير ويژگى هاى كالبدى انسان، در شكل گيرى معيارهاى
ذهنى داورى زيبايى پرداخته مى شود. بخش نخست، به ذكر خلاصة
آراى فلاسفه و روان شناسان در مورد ماهيت دو بنيان اساسى
ادراك يعنى غريزه و تجربه اختصاص دارد. در اين بخش ضمن
هم نوايى با نظر فيلسوفان و روان شناسانى كه بنيان هاى داورى هاى
زيبايى شناسى انسان را توأمان به هر دو امر تجربه و غريزه نسبت
مى دهند، به بررسى تأثير ويژگى هاى اندام هاى انسانى بر شكل گيرى
غرايز انسانى خصوصاً غريزة خويشتن خواه انسان، پرداخته شده است.
در بخش دوم، اين فرضيه مطرح مى شود كه غريزة خويشتن خواه
انسان موجب بروز خصيصه اى ذهنى در او مى شود كه ضمن القاى
شخصيت و هويت انسانى به اشيا و موجودات پيرامون، از كشف
ويژگى هاى اندام واره اى در طبيعت و مصنوعات اطراف خود، خشنود و
محظوظ مى شود. در ادامه با بيان تناظر تطبيقى ويژگى انسان وارگى
در متون ادبى و حوزه هاى هنرى و معمارى، به اثبات فرضيه و توضيح داخته مى شود. اين تلاش ها « زيبايى خويشتن خواه » ريشه هاى روانى  زيستى
فرصت معرفى مختصات نقطة قابل اتكا و غيرنسبى در قضاوت هاى زيبايى شناسانه،
يعنى ذهن تطبيق يافته و خوگرفته با كالبد انسانى را فراهم مى آورد كه به باور اين
مقاله، سرچشمة قضاوت ها و داورى هاى زيبايى شناسانة انسان است.
در پايان، مقاله به اين جمع بندى مى رسد كه جذابيت هاى معمارانه برخاسته از اين
ويژگى ها به سبب ريشة زيستى مشترك انسان، زمان تماشاى طولانى و مقبوليت
ذهنى انسانى بيشترى دارند.
مسعود وحدت طلب
PDF

مولد اولية طراح فكر، هدف، و ايدة ساختاردهنده اى است كه او در
ابتداى كار برمى گزيند و اقدامات طراحانة بعدى را به تبع آن انجام
مى دهد . نقش مولد اوليه، اينعامل آغازگر و توسعه دهندة طرح، از
طرفى و همچنين پيچيدگى و چالش برانگيز بودن مرحلة شكل گيرى
مولدها براى طراحان خصوصاً دانشجويان طراحى از طرف ديگر،
پژوهش هاى مهمى را در حوزة طراحى پژوهى موجب گرديده است.
اگر بپذيريم كه طراحى يك فرايند مبتنى بر دانش است، نقش مهم
دانش طراح نسبت به موقعيت طراحى، كه شامل موضوع و بستر طرح
است، در مرحلة شكل گيرى مولد اوليه و آغاز طراحى نيازى به اثبات
ندارد. تجربة طراحى و آموزش آن نشان مى دهد كه مطالعات اوليه و
جمع آورى اطلاعات در شروع طراحى دانشى را در خصوص موقعيت
طراحى مى سازد كه معمولاً كمك مؤثرى به شكل گيرى مولد اوليه و
آغاز طراحى نمى كند. اين دانش از موقعيت طراحى، از روندى تحليلى
كسب مى شود و به همين دليل معمولاً توانايى ايجاد يك تصور
منسجم و يكپارچه از موقعيت طراحى را ندارد. مقالة حاضر معرفى

نوعى از دانش طراحى است كه نقش مؤثرترى در شكل گيرى مولدها داشته باشد.
م ىتوان به دو نوع دانش « نظرية دانش ضمنى » دانش طراحى معمارى را بر اساس
ضمنى (شخصى) و صريح تقسيم كرد. در اين تقسي مبندى، دانش شخصى، طبق تعريف،
دانش غيرقاب لگفتن و منحصر به فرد، در بين عوامل مؤثر بر طراحى و موقعيت طراحى
است، كه از طريق تجربة مستقيم كسب م ىشود. دانش صريح، در مقابل، دانش قاب لبيان
و عمومى در ميان عوامل مذكور است. مطالعه و استخراج وجوه اين دو گونه دانش
از يك سو و وجوه مولدهاى اوليه از سوى ديگر، مبين اين واقعيت است كه دانش
شخصى، با اتكا به دريافتى از كليت يكپارچه و معنادار موقعيت طراحى كه ترجيحات و
باورهاى شخصى طراح از موضوع و بستر طراحى را نيز در بر م ىگيرد، نقش مؤثرترى در
شك لگيرى مولدهاى اوليه به منزلة يك كل يكپارچة ناشى از ساختار ذهنى طراح دارد.

مريم كلامى, حميد نديمى
PDF
معمارى گذشتة ايران همواره بر تعامل انديشمندانه با طبيعت پيرامون
خود استوار بوده است. استفاده از زمين به منزلة يك منبع انرژى تقريباً
نامحدود كه در اعماق مشخص ثبات حرارتى دارد، از جلو ههاى اين
تعامل در ايجاد آسايش انسان و فرار از تنگناى شديد اقليمى محسوب
كه ريشه در معمارى سنتى ما « معمارى در پناه زمين » م ىگردد. ايدة
هم دارد، امروزه در بعضى كشورها، يكى از ايد ههاى پاس خگو به بسيارى
از معضلات است، در حالى كه در ايران كمتر توجه و بررسى شده
معمارى » است. مقالة حاضر با هدف فراهم كردن اطلاعات و اشاعة
به بررسى انواع رو شهاى استفاده از ثبات حرارتى زمين « در پناه زمين
مى پردازد. به اين منظور، پس از نگاهى كوتاه به پيشينة استفاده از اين
نوع معمارى و معايب و مزاياى آن، با نگاهى تخصص ىتر به جنب ههاى
ثبات حرارتى زمين، از جمله عوامل تأثيرگذار بر دماى سطح زمين و
اعماق چندمترى آن پرداخته م ىشود. درنهايت با استناد به نمون ههاى
موردى مرتبط داخل كشور، راهكارهاى پيشنهادى استفاده از ثبات
حرارتى زمين در ايجاد آسايش حرارتى بيان م ىگردد.
سيد ه زينب عماديان رضوى, سيدمحمدحسين آيت الهى
PDF
دانش طراحى شهرى به مثابه هنر و علم آفرينش مكان هاى پايدار
همواره نيازمند پايه هاى نظرى است كه بر اساس فهم دقيق رابطة
انسان و مكان و كيفيت محيط تبيين شوند. نبود ابزارهاى مناسب
نظريه پردازى در اين رشته با توجه به جوان بودن دانش طراحى
شهرى از يك سو و نظريه هاى نامناسب برخاسته از روش شناسى
كمّى كه در آن ها از درك و تفسير كاربران از مكان غفلت شده
است، از سوى ديگر، نياز به كارگيرى روش شناسى كيفى  تفسيرگراى
متجانس با ماهيت كيفيت گراى طراحى شهرى را ايجاب كرده است.
على رغم اين نياز تاكنون پژوهش هاى بسيار محدودى با استفاده از
در حوزة « نظرية زمينه اى » روش شناسى كيفى، به خصوص در موضوع
طراحى شهرى انجام شده است.
به « نظرية زمينه اى » هدف در اين مقاله تبيين ويژگى ها و فرايند
مثابه روش شناسى كيفى پژوهش، چگونگى استفاده از آن در مطالعات
طراحى شهرى، و بازشناسى جايگاه نظريه هاى منبعث از آن در نظام
گونه شناسى نظريه هاى طراحى شهرى است.
در اين مطالعه از دو روش توصيفى  تحليلى برخاسته از مطالعات گستردة نظرى
و روش شناسى مربوطه و روش پيمايشى، برآمده « نظرية زمينه اى » براى شناسايى
استفاده شده است. ،« نظرية زمينه اى » از تجربة عملى به كارگيرى فرايند
در پژوهش هاى « نظرية زمينه اى » در اين پژوهش روش كاربردى استفاده از
طراحى شهرى با هدف اعتلاى كيفيت مكان بر اساس درك و تفسير مردم بيان
با استفاده « نظرية زمينه اى » شده است. در ادامه جايگاه نظريه هاى منبعث از روش
از فرا نظرية لنگ و گونه شناسى نظريه هاى طراحى شهرى گلكار در ميان نظريات
طراحى شهرى تبيين شده است.
آزاده لك
PDF
كيفيت محيط مجموعه هاى مسكونى ساخته شده براى اقشار
كم درآمد، همواره از مسائل چالش برانگيز بوده است. در برنامه ها و
طرح هاى تهيه شده، به دليل سيل عظيم متقاضيان و نيز محدوديت
منايع و اعتبارات، غالباً اهداف كمّى دنبال شده و اهداف كيفى مهجور
مانده اند. در پژوهش حاضر، ميزان كيفيت محيط در نمونه اى از اين
مجموعه ها، كه در سال هاى اخير به ميران بالايى به بهره بردارى
رسيده اند، مجموعه هاى مسكونى مهر در شهر تاكستان، سنجيده شده
است. روش سنجش كيفيت محيط در اين پژوهش، بر مبناى رويكرد
مخاطب محور و بر اساس سنجش ميزان رضايتمندى ساكنين (از
طريق پرسش نامه) است، تا بتوان كيفيت محيط شكل گرفته را از
منظر ادراك ذهنى افراد ساكن در آن ارزيابى كرد. تحليل ها، كه
با استفاده از روش هاى آمارى، همچون تحليل رگرسيون چندگانه
و تحليل عاملى صورت گرفته اند، نشان دهندة نارضايتى ساكنين
1، با ميانة نظرى = 3) از كيفيت محيط سكونت خود <2/41 < 5)
بوده است. بيشترين ميزان نارضايتى از بين ساختمان ها، مجموع هها،و شهر، معطوف به سطح مجموعه هاى مسكونى است كه نشان دهندة ناسازگارى با
شيوة سكونت ساكنان است. به نظر مى رسد كه راهكارهايى براى ارتقاى محدوده
از مجموعه به محله مى تواند منجر به ارتقاى كيفيت محيط گردد. بالا بودن ميزان
اهميت متغيرهاى اجتماعى نيز مؤيد گزارة مذكور است. در اين پژوهش، تأثير
متغيرها و ويژگى هاى فردى مخاطبين بر ادراكشان نيز بررسى گرديده است. نتيجة
، و تحليل ها نشان مى دهد كه، متغيرهاى سن، ميزان تحصيلات، شغل، بعد خانوار مدت حضور در مجموعه در طول روز بر ادراك از كيفيت محيط تأثيرگذار بوده اند. «
محمدمهدى عزيزى, مهرداد رحمانى
PDF
تراكم و سرانه از مباحث كليدى در مطالعات شهرى هستند. به
طور معمول اين اصطلاحات در حوزة برنامه ريزى شهرى و مسكن
با شاخص هاى خاصى سنجيده مى شوند. اين شاخص ها در ترسيم
وضعيت كالبدى و اجتماعى شهر اهميت بسيارى دارند و پايش
تغييرات آن ها به كارشناسان و مديران شهرى، به منظور آگاهى
از روند تحولات شهر يارى مى رساند. از اين رو در پژوهش حاضر
تلاش شده است تا با استفاده از داده هاى آمارى موجود، روند تغييرات
شاخص هاى تراكم و سرانة فضاى مسكونى شهر تهران  شامل تراكم
ناخالص مسكونى، تراكم خالص مسكونى، تراكم ساختمانى، سرانة
زيربناى مسكونى، و متوسط زيربناى واحدهاى مسكونى  در بازة
1390 معين شود و با استفاده از فنون آمارى، چگونگى - زمانى 1375
توزيع آن ها در سطح مناطق و حوزه هاى شهر تهران و همچنين
چگونگى تغييرات در همگنى توزيع شاخص ها ميان مناطق مختلف
شهر ارزيابى شود. يافته هاى تحقيق نشان مى دهند كه اولاً مقادير
همة شاخص هاى برشمرده شده در فوق، در طول دورة بررسى در شهر تهران و اغلب مناطق آن سير افزايشى داشته است و ثانياً با وجود متوازن تر شدن
پراكنش جمعيت  و به تبع آن، تراكم هاى خالص و ناخالص مسكونى  در سطح
شهر، توزيع فضاى مسكونى داخلى (شاخص هاى سرانة زيربنا و متوسط زيربناى
واحدها) شهر تهران با افزايش نابرابرى در ميان مناطق مواجه شده است.
عسگرى معصو م نيا بيشه, ناصر برك پور
PDF
افزايش تعداد آثارى كه در فهرست ميراث جهانى يونسكو به ثبت
رسيده اند و استقبال كشورها از افزايش آثار طبيعى و فرهنگى خود
به اين فهرست، موجب نياز روزافزون به آموزش و تربيت نيروى
متخصّص مديريت و حفاظت اين آثار شده است. در اين مقاله،
ابتدا دوره ه ايى كه در اين زمينه در دانشگا ههاى ديگر جهان عرضه
مى شوند، بررسى مى گردد. سپس به ويژگى ه اى كليدى و همچنين
به مشكلات راه اندازى و برگزارى دوره ه ايى با اين موضوع اشاره و
سپس پيشنهادهايى براى تأسيس اين دوره در دانشگاه هاى ايرانى
داده خواهد شد.
فرزين فردانش
PDF