دوره 23, شماره 2

تابستان 1392

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

هويت شخصى، عنصر اساسى شخص، خودِ مستمر و پندارة درونى وذهنى، كه شخص از خودش در جايگاه يك فرد دارد، تعريف میگردد.اين مضمون در جهان معاصر، در پژوهشهاى مختلف، بررسى و كنكاش فراوان شده است. براى عملياتى كردن و آزمودن اين مفهوم، چهار پايگاه دستيابى، تعليق، ممانعت، و پراكندگى معرفى شده و در اين چهارچوب تأثير عوامل مختلف بر شكل گيرى هويت شخصى افراد انداز ه گيرى وارزيابى شده است. در اين پژوهشها به تأثير محيط معمارى يك بنا برشكل گيرى هويت شخصى ساكنانش توجه نشده است.در اين مقاله سعىمیشود كه تأثير محيط معمارى مدارس بر شکل گيرى هويت شخصى دانش آموزان دورة دبيرستان بررسى شود. بدين منظورو براى سنجش وضعيت هويت شخصى در مدارس از پرس شنامةاستفاده شده كه اعتبار و اطمينان آن براى مدارس كشور ايران AISSاثبات گشته است.همچنين براى امكان بررسى تأثير محيط معمارى بر شکل گیری هويت شخصى دانش آموزان، در اين پژوهش، عوامل مداخله گر به حداقل می رسد تا محيط معمارى، تنها عامل مداخله گر مؤثر باشد. لازم به ذكر است كه نتايج حاصل از تكميل 350 پرسشنامه از هفت مدرسة منتخب، در دو گونة معمارى سنتى و جديد مقايسه میشود.با توجه به گفته هاى فوق، در اين مقاله تأثير محيط معمارى مدارس بر شكل گيرى هويت دانش آموزان دورة دبيرستان دراستان يزد روشن و مشخص مى گردد. اين موضوع در دو محيط معمارى سنتى و جديد اندازه گيرى و قياس مى شود. درتكميل اين پژوهش مؤلفه هاى طراحى معمارى مؤثر بر شكل گيرى هويت در مدارس سنتی و جدید نیز معرفی خواهد گشت.
محمد کاظمی, سیدمحمدحسین آیت اللهی
PDF
کریستوفر الکساندر در سالهای متمادی در پژوهش های خود ایجاد یک نظم را مطرح میکند. این رویکرد را در کتاب های یک زبان الگو و سرشت نظم اثر او می توان یافت. این نگرش بر دیدگاه طراحان در کلیه عرصه های محیطی تاثیر میگذارد. اما شهرت فزاینده او به دلیل انتقادهای تند و بی رحمانه اش بر نهضت معماری و شهرسازی مدرن و در مقیاسی کلان تر، برخی جنبه های مدرتیته و لحن مطمئن و مقتتدرانه او در تبیین نظریه اش است. او نتیجه مشاهدات و تجربیاتش را در نظریه ای جدید، اما در امتداد پژوهش های پیشین، تدوین و در مجموعه چهارجلدی با عنوان سرشت نظم عرضه کرد. این مجموعه شامل همه نظریه های اوست و شاید مهمترین اثرش باشد.او در این مجموعه واژگان و اصطلاحات زبان خود را تشریح میکند تا بتواند تعریف خود از نظم را بر مبنای زبانی مشترک با مخاطب در میان بگذارد. در این مقاله تلاش شده است تا بر مبنای دیدگاه معرفت شناسی پساساختارگرایی در تحقیق و روش پژوهشی تحلیل گفتمان نخست با تعریف برخی از اصطلاخات و اصطلاحات و واژگان اساسی در زبان نظریه الکساندر از جمله«حیات و سرزندگی»، «ساختارهای زنده»، «کلیت و مراکز» و با پرداختن به اهمیت نگاه به الگوهای طبیعت در اندیشه وی، به تعریف او از نظم پرداخته شود. در ادامه با مروری گذرا بر رخدادهای عصر روشنفکری و انقلاب صنعتی به ریشه یابی نظریه های کریستوفر الکساندر در تحولات اندیشه و دگرگونی تعریف در علم جدید پرداخته شده است. پیشرفتهای علمی در عصر روشنگری و انقلاب صنعتی، موجب قداست زدایی از طبیعت و نظم موجود در آن و رویای سلطه انسان متجدد بر آن شد. این رویا در دوران مدرن به واقعیت پیوست و ساخت سازهای بی رحمانه و گسترده در سراسر جهن به تخریب جهان سرعت داد.اما با تحولات شگرف در قرن بیستم و نیز ژیشرفتهای سریع علمی در فیزیککوانتوم، جهان بینی نوظهور از عالم بار دیگر دچار تزلزل شد و ادبیات، که واژگان اصلی اش « کلیت یکپارچه»، « تحولات فرایندمحور در طی زمان» و «درک شهودی» است، در علم و اندیشه بشری ظهور یافت. نظریه های کریستوفر الکساندر در معماری در بطن چنین فضایی زاییده شد. الکساندر با نقد دنیای مدرن و جهان بینی علمی و عقلگرا آغاز کرد و معماری را در ارتباط تنگاتنگ با جهان بینی انسان دانست.او «نظم طبیعت» و دنیای مدرن یعنی «نظام سنت» را صحیح ترین منبع الهام در ساختن جاودانه معرفی می کند، به دنبال فرایندهای موجود در آن دو میگردد و تلاش میکند ساختارهای آن نظم را به معماری تعمیم دهد.
رضا سیروس صبری, علی اکبری
PDF
مديريت ريسك يكى از حوزه هاى مطرح در مديريت پروژه است وتوجه پژوهشگران فراوانى را جلب كرده است.ليكن، به اعتقاد اكثرصاحب نظران، فرايند مديريت ريسك در خصوص شناسايى منابع عدم قطعيت و علل ريسك كاستى هايى دارد. در اين خصوص، از آنجاكه ذى نفعان پروژه يكى از اصلى تر ين منابع عدم قطعيت در پروژه هاهستند، در اين مقاله مدلى براى شناسايى وتحليل منابع عدم قطعيت در حوزة ذى نفعان عرضه مى شود. به اين منظور، ابتدا الگوهاى مطرح مدل مبناى تحقيق برگزيده شد. در ادامه، « مدل برترى » بررسى و به منظور رفع كاستى مدل در بخش روابط ذى نفعان از مدل شبكه استفاده شد.در اين تحقيق، يكى از پروژه هايى كه به شدت تحت تأثير ذى نفعان و عدم قطعيت هاى مرتبط با آنان، طرح توسعة حرم مطهر علوىدر نجف، مطالعه و بررسى شد. اطلاعات و مدارك اين پژوهش،برگرفته از طرحى است كه دفتر فنى دانشكده معمارى و شهر سازىدانشگاه شهيد بهشتى در حال انجام آن است. ابتدا، از طريق مصاحبه ،ذى نفعان پروژه و شبكة روابط آن ها شناسايى شد. سپس، با استفاده از تحليل شبكة ارتباطات ذى نفعان، عدم قطعيت هاى موجود در روابط ذى نفعان شناسايى ونحوه تأثيرگذارى آن ها ارزيابى شد. بر اساس نتايج به دست آمده، ذى نفعان كليدىپروژه به ترتيب اهميت، شامل توليت حرم مطهر، پيمانكار، بانيان، گروه ها ى تروريستى، وپيمانكاران محلى هستند. همچنين، اصلى ترين ريشه هاى عدم قطعيت در حوزة ذى نفعان پروژه شامل شرايط اجتماعى نجف، روند پيشرفت پروژه، و تغيير مسئولين هستند. با توجه به نتايج تحقيق، مدل پيشنهادى روشى نظام مند براى شناسايى و تحليل عدم قطعيت هاى موجود در حوزة ذى نفعان بابهره گيرى از از مدل هاى شبكه اى است كه عرضه مى شود.
احد نظری, احسان سودیان طهرانی
PDF
هدف اصلى اين پژوهش، مطالعه و درك ساختارهاى پيچيدة صدف از طريق مدل سازى پارامتريك با استفاده از نرم افزار گرس هاپر است.زيرا توانايى ساخت و اجراى ساختارهاى بسيار پيچيده در طبيعت،از طريق دستيابى به هندسة پنهان در آن ساختارها ميسر مى گردد،به همين سبب فرايند تكاملى رشد ساختار پوستة صدف ها از طريق تعريف يك منحنى اسپيرال ويژه، مدل سازى شد و بسط و چرخش اين منحنى اسپيرال شكل نهايى صدف را ايجاد كرد. با تغيير مقادير پارامترهاى مؤثر در اين فرايند، مى توان به انواع ساختارهاى متفاوت و پوستة صدف هاى مختلف و هندسة هريك از آن ها دست يافت. درپايان، براى بهره گيرى از اين فرم در ايجاد يك فضاى معمارى، ازميان فرم هاى متنوع توليدشده از اين معادلة پارامتريك، فرم صدف دوكفه اى انتخاب شد.براى سهولت اجرا و خلق فضاى معمارى لازم در غرفة نمايشگاهى، فرم نهايى از طريق تغيير در پارامترهاى مؤثر و معرفى چند پارامتر جديد بهينه سازى شد.
سعيد مشايخ فريدنى
PDF
سطح مفهوم کلمه ها در انعکاس دیدگاههای معرفتی، ضرورت توجه به واژگان را در حوزه معماری باید بازبینی و تثبیت شوند، واژگان اشاره کننده به ظاهر اثر هستند.اهمیت این واژگان به دلیل تأثیر فهم از ظاهر بر محصول متعین تولید شده است.این واژگان در صورت تدقیق انعکاس دهنده دیدگاهها در خصوص ظاهر در عرصه معماری هستند و به این ترتیب یکی از ابزارهای اشاره کننده به مرتبه وجودی اثر به شمار میروند. در حالیکه کاربردهای متفاوت و ناهماهنگ فعلی این امکان را تا حد زیادی از بین برده است.برخی از واژگان دلالتگر ظاهر اثز معماری عمق معنایی بیشتری دارند و با معنای دو وجهی خود، علاوه بر اشاره به ظاهر پیوند مرتبه ظاهری و باطنی را نیز به طور ضمنی بیان میکنند. در حالیکه دیگر واژگان تنها به ظاهر دیدنی دلالت دارند. به این ترتیب شاهد سلسله مراتبی در میان واژگان دلالتگر ظهار هستیم. چنین سلسله مراتبی در میان ظواهر خلق شده نیز برقرار است، برخی از آثار معماری با توجه به عالم ماهیات خلق شده اند و از طریق ظاهرشان به عوالم برتر رهنمون مشوند. بنابر این میتوان با دلالت بر ظاهر اثر در واژگاتن،سلسله مراتب معنایی آن ها را در نظر گرفت.
الهام بختیاری منش
PDF
تمدن ایرانی – اسلامی که یکی از مهم ترین عوامل بالندگی و به بار نشستن اندیشه اسلامی است، در این میان نگاه به ریاضیات و هندسه از یک سو، وام دار ایران پیش از اسلام است، و از دیگر سو، حاصل نگرش فلسفی یونانیان و مهم تر نظرگاه خاص قرآن و روایات نسبت به این علوم است. قدر که در لغت به معنی اندازه و در روایات معادل هندسه است بنیادی ترین مفهوم کاربردی ریاضیات و هندسه در قرآن است. در متن آموزه هایی میبینیم که از جمله صفات مومنان ساخت و معماری مساجد است و در روش پیامبر اسلام، اولین معمار مسجد دینه، محاسبات عددی و هندسی نه تنها در خدمت خلق عمارتهای دینی قرار میگیرد، بلکه بنا به این هم نشینی، مکانت معنوی و نظری نیز می یابد و دقیقا به همین دلیل است که در لسان حکیمان و اندیشمندان بزرگ مسلمان مهم ترین ابزار تمثیل معانی مجرد است. به تعبیری ریاضیات و هندسه علاوه بر کاربرد مستقیم معماری و هنری یکی از مهم ترین وجوه تمثیلی ظهور حق در عالم نیز هستند. یکی از مصادیق این معنا شرح سید حیدر آملی در کتاب جامع الاسرار و منبع الانوار است. وی در این کتاب برای تبیین کیفیت ظهور حق در مظاهر وجودی، به لطیف ترین تمثیل عددی و هندسی، به ویژه با استفاده از تجلی هندسی نور در آینه ها توجه دارد. در این مقاله سعی بر این است که مستند به آرای سید حیدر آملی نسبت وسیع و وثیق حکمت، هندسه و معماری در تمدن اسلامی بررسی و مطالعه شود.
حسن بلخاری
PDF
بسيارى از محققان عرصة معمارى بر اهميت مبجث تداوم درمعمارى ايرانى تأكيد دارند. معمارى ايران بنا بر نظر برخى از محققان و ايران شناسان حاصل تداوم تاريخى تمدن ايرانى است و مى دانيم كه اين معمارى در قرون اولية اسلامى و به ويژه با تمركز بر ساختن مساجد، رشد و شكوفايى قابل ملاحظه اى مى يابد. در مطالعة تاريخ معمارى ايران، تحقيق دربارة معمارى مساجد اهميت بسيارى دارد.در اين نوشتار به تبيين تداوم معمارى ايران در طول تاريخ تمدن ايران پرداخته مى شود . سپس شواهد اين تداوم به مقايسة كاخ آتشكدة ساسانى تپه حصار و مسجد تاريخانة دامغان و بررسى نكات اشتراك وافتراق آن ها جستجو و بعد با بررسى نظرات محققان موافق و مخالف،در فهم ميزان سهم معمارى ساسانى و شيوة ساخت كاخ آتشكده تپه حصار در ساخت مسجد تاريخانه دامغان سعى مى شود .در مسير تحقيق با مرور وضعيت اجتماع ى فرهنگى ايران در قرون اولية اسلامى و چگونگى رابطة ايرانيان با مساجد ساخت هشده در جهان اسلام،بستر روشنى از نقش ايرانيان و هنر ايرانى در معمارى و هنر اسلامى گشوده م ىگردد و سپس با مطالعه و رجوع به گزار شهاى باستا نشناسانى، كه درحفار ىهاى آتشكدهة تپ هحصار و مسجد تاريخانة دامغان حضور داشت هاند، به بررسى و توصيف ديدگا ههاى محققان مختلف در خصوص اين دو بنا پرداخته م ىشود.سپس با توجه به جدول مقايسة تطبيقى عناصر كالبدى كاخ آتشكدة تپه حصار ومسجد تاريخانة دامغان نتيجه گيرى مى شود كه اين مسجد ويژگى هاى مشترك بسيارى باآتشكدة تپه حصار دامغان دارد و مى توان آن را تداوم معمارى ايرانى به شمار آورد، كه با توجه به تغيير عملكرد و با استفاده از عناصر معمارى ساسانى تغيير شكل در فضاى معمارى مشاهده مى شود .همان طور كه مسير تحقيق توضيح داده شده، از روش تحقيق موردى با رويكرد تفسيرى تاريخى و سپس تحليل مقايسه اى استفاده شده است.
میترا آزاد
PDF