دوره 23, شماره 1

بهار1392

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

معماری هنر است و به تعبیری دقت ذوق و اندیشه است و آن کس که بدین معیار اثری خلق کند حق استفاده انحصاری از آن را دارد.قانون گذار در بند 7 ماده 2 قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان1348، یکی از آثار در معرض حمایت را اثر معماری، از قبیل طرح و نقشه ساختمان اعلام کرده است.در این قانون به معمار «پدیدآورنده» و به آنچه که از راه دانش یا هنر و نیز ابتکار معمار پدید می آید، بدون در نظر گرفتن طریقه یا روشی که در بیان و ظهور یا ایجاد آن به کار رفته«اثر» اطلاق می شود. در این مقاله، حقوق و امتیازات مالکیت فکری معمار و شرایط و ضوابط حمایت از آثار فکری معمار، از منظر این قانون، بررسی و تبیین میشود.
محمد روشن, مصطفی خرمی
PDF
5-16
این مطالعه بخشی از پژوهش مفصل تری درباره ی «نسبت میان معمار و تاریخ» است. در مقاله حاضر در جستجوی چگونگی حضور تاریخ در تفکر و ذهن معمار، به دانش پیشینی و از آن طریق به موضوع « حافظه» توجه شده است. اندیشیدن به موضوع حافظه در تاریخ تفکر انسان، چه در فلسفه و چه در علم، همواره از طریق مدل یا استعاره بوده است.از این رو مروری اجمالی بر سیر تطور این مدل ها صورت میگیرد تا از این راه، وجوه بیشتری از مفهوم حافظه برای پژوهش ما روشن شود. اینکه حافظه زا به چه معنا و با چه استعاره ای بفهمیم، مستقیما بر فهم ما از نسبت حافظه و تفکر طراحی تأثیر میگذارد.استعاره مکانی برای حافظه، آن را به صورت خزانه ی صورت ها و تجارب معمار تلقی میکند، اما استعاره های پویا مانند اسکیما و حافظه سازنده با ویژگی بازسازی و فعالیت که از آن منظر برای حافظه قائلند، مدلهای بهتری برای توضیح تفکر طراحی هستند و وجوه تاریکی از مدل تفکر طراحی را روشن میکنند. بازخوانی مدلهای پویای حافظه، میتواند افقهای جدیدی درباره ی نقش دانش پیشینی، خبرگی طراح، تاریخ و زبان در تفکر طراحی بگشاید.
زهره تفضلی
PDF
17-30
هر اثر معماری امیخته ای است از ماده و معنی که بر حسب مورد، یکی بر دیگری رجحان می یابد.در میان انواع معماری، یادمان ها جایگاهی ویژه دارند. یادمان ها بناهایی هستند همه اندیشه، که وظیفه سنگینی در بیان معانی و ارزش ها بر گردن انهاست.در جای جای جهان بناهایی یادکانی مشاهده میگردد که یادآور خاطره دلاوری ها و حماسه های ملت ها برای آیندگان هستند. در ایران نیز یادمانهای دفاع مقدس هر یک به زبانی حماسه هشت سال پایداری در برابر دشمن متجاوز را بازگو میکند. هرچند در پیشینه ی معماری ما بناه9ای بدون کارکرد به ندرت مشاهده می شود و ارزشها در قالب بناهایی چوه مسجد و سقاخانه و آب انبار و برج- مقبره متجلی می گردیده اند. ولی امروز در عصر رسانه ها پرداختن به معماری یادمانی یکی از ضرورت های فرهنگی به شمار می آیدکه غفلت از ان همچون سکوت در برابر هیاهو و هجمه بیگانگان است. در این مقاله چگونگی بیان مفاهیم، ارزش ها و معانی در اثر معماری و نیز چگونگی ارتباط بنای یادمانی با مکان احداث آن کنکاش خواهد شد. این جستجو پس از مروری بر چنذ اثر داخلی و خارجی، روی سه بنای یادمانی سال های پس از دفاع مقدس متمرکز خواهد شد : 1. مشهد چمران : محل شهادت دکتر مصطفی چمران – دهلاویه 2. سیمرغ: یادگاه دانشجویان دانشگاه تهران – پردیس مرکزی دانشگاه تهران. 3. سروستان یادان ملی دفاع مقدس – تهران. 4. در این مقاله پس از تشریح سه مکان فوق، نگاهی تحلیلی به مبنای نظری آن ها خواهیم داشت، که در هر یک به شیوه ای سعی در کالبدی کردن مفاهیم تجریدی و عینیت بخشیدن به باورها و ذهنیت هایفرهنگی میدم این مرز و بوم شده است. پایان بخش مقاله تأملی است بر جایگاه مبانی نظری در طراحی بناهای فرهنگی- ارزشی در ایران و تأکید بر لزوم پرداختن بیش از پیش به این امر مهم در مدارس معماری.
محمد فرضیان, عیسی حجت
PDF
31-50
آس باد در نشتیفان شگردی هوشمندانه است و مردم این سرزمین آن را از سالیان پیش برای سازگاری با طبیعت و تبدیل موانع زیستی منطقه به فرصت ها و امکانات زیستی، تدبیر کرده اند.آس بادها نمونه ای از فناوری محیطی و مجموعه ای از علوم بومی مهندسی ساختمان و مکانیک و معماری و شناخت مواد در ایران است. این مقاله بر اساس تحقیق میدانی و بررسی های تاریخی و مطالعات کتابخانه ای و برای شناخت و تحلیل جزء به جزء سازوکار و ساخت یک واحد از این آس بادها نگاشته شده است. در این مقاله، برای نخستین بار نقشه ای کامل و دقیق از یکی از این آس بادها آورده و بر مبنای آن و گفتگو با مردم و کارشناسان بومی و مردم شناسان، فنون ساخت، مراحل اجرا، مصالح بومی، و منابع آن ها، و همچنین اصطلاحات محلی مربوط به اجزای آس باد نظام این دستگاه و نسبت آن با فرهنگ بومی زیستگاه بررسی و معرفی شده است. این نوشتار نشان میدهد که یک مهندسی بومی چگونه پاسخ گوی یکی از حیاتی ترین نیازهای ساکنان روستای نشتیفان شده است. برای کامل شدن شناخت این پدیده، اسناد و متون تاریخی مطالعه و نقش آس بادها در معیشت و اقتصاد گذشته و امروز بررسی شده است.
بیتا قهرمانی, علی اصغر بهادری
PDF
51-64
در این نوشتار به ماهیت و محتوای نظم کالبدی شهر توجه شده است و شامل دسته بندی، ریخت شناسی، و تحلیل عناصر و اجزای تسلسل دهنده آن است. چگونگی چیدمان توده و فضا بخش مهم این مطالعات را تشکیل می دهد، اغلب مطالعات ریخت شناسی(مورفولوژی)، از آنجا که در دیسیپلین ها و دانش های نختلف(مانند جغرافیا، برنامه ریزی و غیره) صورت پذیرفته اند، فاقد جنبه های کیفی هستند. در این مقاله جایگاه مطالعات اندام شناسی در قالب ئانش طراحی شهری تعیین و در آنها بر معرفی ماهیت و محتوای نظم کالبدی در این زمینه سعی شده است. به همین لحاظ بر تشخیص ساختار شکل و فرم شهر، اصالت بافت، و از همه مهم تر ویژگی های تشکیل دهنده هویت و تشخص آن تأکید ویژه شده است. چیدمان توده و فضا و چگونگی ایجاد محصوریت های لازم برای شکل دهی به فضا های شهری از توجهات دانش طراحی شهری و از مطالعات مورفولوژی است .همچنین دریافت و تحلیل ادرام شهروندان از حس و حال محیط ابعاد ذهنی آنرا تشکیل می دهد. مجموعه این توجهات حاکی از تفاوت ماهیت مطالعات مورفولوژی در این دانش با سایر دیسیپلین ها است. کالبد و فرم فیزیکی شهر شامل ساختارهای شکل دهی به عرصه های عمومی و تودده های دربرگیرنده فضاهای خصوصی است که امکان وقوع عملکرد و فعالیت های مختلف اجتماعی و اقتصادی در آنها بسترسازی شده است. بر این اساس شهرها متناسب با جایگاه اجتماعی و نقش اقتصادی خود، هویت و نظم کالبدی شهرها نیز متناسب با آن و به طور مداوم سازماندهی جدید میشود. این تحول شامل تغییر در ماهیت عناصر و چیدمان فضایی آن است. روش تحقیق بر اساس استناد به آخرین پایگاههای نظری شناخته شده در هر یک از مقولات است و در هر مبحث نظریه ای ر قالب جمع بندی دیدگاهها و طبقه بندی جدید تدوین شده است. مقاله از سه بخش اصلی تشکیل شده است . بخش اول تحت عنان «مفاهیم و محتوی»معرفی پدیده و دامنه توجهات آن، مرتبط با دانش طراحی شهری است، بخش دوم تحت عنوان«عناصر سازمان کالبدی» نگاه دقیق تر به شاخص های سازنده این نظم است و بخش سوم مبحث «سازمان دهی» و مهمترین بخش از این مطالعات کالبدی را تشکیل می دهد و بیان انطباق محیط کالبدی با تغییرات لازم اجتماعی و اقتصادی است، تحولی که باید برای بهینه سازی و مطلوبیت محیط راهبردی شود. در مبحث سازماندهی به اصول مدیریت و رهنمودهای دستیابی به شرایط پایداری و بلوغ سازمان کالبدی شهر میپردازیم.
کامران ذکاوت
PDF
65-90
هدف ازاین مقاله تحقیق برای شناخت ویژگی های طراحی شهری تاب آور در برابر سانحه به صورت کلی در قالب ابعاد ماهوی و رویه ای و کیفیت های طراحی شهری تاب آور است. سوانح طبیعی همواره چالشی در تحقق توسعه پایدار در جوامع انسانی به شمار می آیند. ایران همواره در معرض سوانح طبیعی مانند زلزله و سیل و ... است، بنا بر این پرداختن به رویکردهای نوین مواجهه با سوانح لازم و ضروری می نماید. ار آنجا که در حال حاضر دیدگاه غالب از تمرکز صرف بر برنامه های کاهش آسیب پذیری و مقاوم سازی در برابر سانحه به افزایش تاب آوری در حوزه طراحی شهری با طرح یک چهارچوب مفهومی بر اساس مدل مکان پایدار، مفاهیم طراحی شهری پایدار را در قالب دو رویکرد عمده تعادلی و غیر تعادلی در دو بعد ما هوی و رویه ای تدوین شده است. بر پایه مرور متون و اسناد مرتبط در این حوزه، ضمن بررسی مفاهیم نظری تاب آوری و طراحی شهری، به ابعاد مختلف آن و نیز طبقه بندی علل و عوامل دخیل در آن، تبیین کیفیت های دخیل در طراحی شهری تاب آور در تحقق بعد ماهوی آن، و فرایند تحقق در سایه بعد رویه ای پرداخته میشود. یافته های تحقیق نشان میدهد که برخی از کیفیت های طراحی شهری در ساخت شهرها و فضاهای شهری تاب آور از بعد ماهوی و در توجه به فرایند طراحی در تحقق تاب آوری ازبعد رویه ای متاثر است.
آزاده لک
PDF
91-104
: بهره گرفتن از امکان بررسی تطبیقی و به کمک اجزاء و جوانب معلوم شهر تاریخی،اجزا و جوانب مجهول و شبکه آب رسانی آن را تبیین کرد.اگر امروزه از این امکان بهره نگیریم، بی شک در آینده با مجهول ها و دشواری ها ی بیشتری روبرو خواهیم شد. هدف از این نوشتار نگاهی به ارتباط ساختار شهر و شکل شریان های حیاتی آن در شیراز است و تلاش بر این است که با روشی غیر منحصربه این شهر، در شهرهایی با وضعیت مشابه، به لحاظتأمین آب نیز قابل آزمایش باشد. مهمترین منابع آب شهر شیراز از دیر باز قنات ها بوده اند. آبی که از طریق بارش بر دشت و کوه به سفره های زیر زمینی راه می یافت، با قنات به حوالی شهر منتقل میشد، مظهر این قنات ها معمولا خارج از باروی شهر بود از آن پس این ابها به صورت نهر و جداول آب( در این مقاله همه جا «نهر» و «جوی» «جدول»دریک معنی، مسیرهای روباز آب به کار خواهد رفت) در داخل شهر توزیع میشد و همه شهر از آن بهره مند میشدند. در این مقاله ارتباط جداول آب درون شهر و ساختار شهر از دو نظر تبیین می شود.
الناز نجار نجفی, طناز لطیفیان اصفهانی
PDF
105-118