دوره 22, شماره 3

پاییز 1391

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

هدف از نگارش اين مقاله تعريف نوعى خاص از معمارى است كه تاكنون به صورت ژرف به جامعة معمارى معرفى نگرديده است. سقانفارها بناهاى كاملاً چوبى و يا نيمه چوبى هستند كه به صورت دو طبقه ساخته می شوند. اينگونه معمارى در طبقه اول از چهار طرف كاملاً باز و در طبقة همكف با توجه به نوع سقانفار و محل استقرار آن باز يا بسته است.ازسقانفارها در ماه محرم و صفر جهت عزادارى سالار شهيدان امام حسين(ع) و 72 تن از ياران باوفايش استفاده میشود. اينگونه معمارى با نگاهى مذهبى به واقعة كربلا و در خصوص شخص حضرت ابوالفضل(ع) ساخته خوانده میشود كه حتى به نام «ابوالفضلى » خوانده می شود. سقانفارها پيوند مستقيمى با تكايا دارند. غالباً سقانفارها روبه روى تكايا ساخته مى شدند. در نگرش آيينى به مذهب در منطقة مازندران سقانفار نماد حضرت ابوالفضل(ع) و تكيه نماد حضرت امام حسين(ع) است. به همين دليل تكايا محل نشستن پيران و سقانفارها محل نشستن جوانان است. نتايج حاصل از مطالعات, بررسى ها، و پژوه شها در خصوص سقانفارها نشان مى دهد كه، سقانفارها گونه اى از معمارى بومى خاصة منطقه مازندران هستند و ريشه در تاريخ معمارى بومى منطقه دارند. ساختار معمارى سقانفارها از ساختار معمارى نفارها نشأت گرفته است كه جزء اصیلترين نمونه هاى معمارى بومى منطقة مازندران هستند. اینگونه معمارى (سقانفارها) با تأثيرپذيرى از تحولات سياسى وابسته به تحولات آيينى مذهب تشيع، در دورة اسلامى ايجاد شده اند. در واقع سقانفارها محصول پيوند معمارى بومى منطقة مازندران(نفار)، با نگرش آيينى دين اسلام به مذهب(تشيع)، است. ساختار معمارى، مبتنى بر مصالح، پيوند مستقيمى با معمارى بومى دارد. از آنجا كه گونة معمارى سقانفارها ساختارى كاملاً چوبى دارند،می توانند نماينده و الگوى بسيار خوبى براى تشريح گونة معمارى چوبى در كل منطقه ايران باشند. روش تحقيق در اين مقاله به صورت مطالعه هاى ميدانى و كتابخانه اى بوده است. همچنين سعى شده است تا با بررسى، مطالعه، و پژوهش ساختار معمارى و ارتباط سقانفار با مذهب تشيع و فرهنگ عامه اي نگونه معمارى معرفى شود.
غلامحسين معماريان, احمد پيرزاد
PDF
براى ارتقاى دانش برنامه ريزى معمارى و افزايش اعتبار آن، انتشارمقاله و كتاب، با لحن و بيانى آشنا براى ما معماران ايرانى، ضرورى است. مقالة حاضر به اين نيت تأليف شده است و با اتكا به متون ارزشمندى، كه مخصوصاً در طى دو دهة گذشته انتشار يافته، تلاش شده است تا بدين روش، مقدم هاى براى ورود علاقه مندان به اين موضوع فراهم آورده شود؛ و مطالب تفصيلى بيشتر، آميخته با تجربيات حرف هاى، به مقال ههاى ديگرى، كه اميد است در آينده انتشار يابد،موكول میىشود. به اين منظور، در مقالة حاضر، پس از بيان كلياتى براى آشنايى با برنام هريزى معمارى، سابقة پژوهش در حوزة يادشده توضيح داده می شود، نام بعضى صاحب نظران ذكر و بعضى كتب معرفى میشوند. واژه ها و تعاريف بخش سوم مقاله را تشكيل می دهد؛ چرا كه براى ورود به برنامه ريزى معمارى بايد بسيارى واژ ه هاى نامناسب را حذف و واژه هاى صحيح را به جاى آ نها به كار برد. به علاوه، بايد تفاوت برنامه ريزى معمارى را با انواع ديگرى از پژوهش كه پيش يا پس از آغاز طراحى صورت می پذيرد معلوم كرد و به اين ترتيب به تعريفى جامع و مانع دست يافت. از آنجا كه قرار است مقالة حاضر فتح بابى براى مقاله ها تفصيلى ديگر باشد، بخش چهارم مقاله، سؤا لهاى اصلىِ مطرح در برنامه ريزى معمارى در هفت مبحث معرفى می کند.
کامبیز نوائى
PDF
با گذشت دو دهه از حضور دانشكدة هنر و معمارى يزد در بخشى از بافت قديم، اين مجموعه توانسته در اين مدت به اهداف خود در زمينه هاى آموزشى و مرمتى نزديك شود و كيفيتهاى منحصر به فردى در زمينة آموزش معمارى كسب كند. اين درحالى است كه دستيابى به انطباق معنادار كالبد و عملكرد در حوزة درونى و بيرونى در بستر فعلى همواره مد نظر بوده است. نياز به توسعة كمى و كيفى دانشكده در سا لهاى اخير و همچنين لزوم احياى محله با توجه به فرسودگى و از بين رفتن هويت محله اى آن، به منزلة يك نمونه باارزش، ضرورت پرداختن به اين مسئله را بيش از پيش كرده است. از اين رو در اين مقاله سعى بر آن «محلة سهل بن علی»، و شناخت عوامل استخوان بندى محله، «الگویی» مناسب برای فعالیتهای مدرسه هنر و معماری در قالب سازمان استخوان بندی محله عرضه شود . نتيجه اينكه، بدين طريق میتوان راهى براى رشد درونى اين محله گشود، به طورى كه، اين بخش از ساختار اجتماعى و کالبدی شهر با هویتی علمی – دانشگاهی، الگویمحقق «مدرسه محله» گردد.
محمدرضا نقصان محمدى, مسعود ميروكيلى
PDF
به معمارى اسلامى ايران، علیرغم اهميت فراوانش براى ما و نيزاعتبارى كه در ميان معمار ى ساير فرهن گهاى جهان دارد، كمتر ازنظر بنيادهاى طراحى و شخصيت فضاسازى توجه و دقت شده است.اما آنچه كيفيات فضايى هر معمارى را، كه مخاطب در فضاهاى آن احساس و دريافت مى كند، شكل مى دهد، همين بنيادها و شخصيت است و بايد گفت كه، بدون گفتگو از آن ها، نمیتوان هيچ معمارى را كَما هُوَ حَقه شناخت و ادراك كرد. با اين اوصاف آنچه در معمارى گذشته ما همچنان روح ما را م ىنوازد و برايمان آرامش به ارمغان مىآورد هنوز ناشناخته باقى مانده است. در اين مقاله كوشش مى شود، با تكيه بر ديدگاهى معمارانه، اين بنيادهاى خيالى طراح را، كه به صورتى عام و چشمگير در فضاهاى اين معمارى قابل رؤيت و دريافت است، در قالب موضو عهاى مختلف و در مراتب گوناگون طرح تبيين نمود تا دريچه اى به ادراك بهتر اين معمارى گشوده شود.
كامبيز حاجى قاسمى
PDF
هدف از اين تحقيق، تبيين مدلى على ميان رويكرد مشاركت مردمى و مؤلف ههاى طراحى در معاصرسازى باف تهاى فرسودة ايران (نمونة موردى محلة سيروس تهران)است. با به كارگيرى ايده هاى حاصل ازمدل تحقيق، میتوان مؤلفه هاى طراحى را به گونه اى در فرايند طراحى معاصرسازى بافتهاى فرسوده تبيين كرد كه، مشاركت مردمى و درنهايت موفقيت معاصرسازى ناشى از اين امر به صورت حداكثرى حاصل شود. به اين منظور در اين تحقيق، بر پاية تلفيق نظريات مرتبط با موضوع تحقيق، از روش تحقيق پيمايشى يا زمينه يابى و تحليل داد ه ها بر اساس آمار توصيفى استنباطى استفاده شده است. در تحقيق حاضر، براى مطالعة عوامل مؤثر طراحى در جلب مشاركت مردم از آزمون نگرش سنجى اهالى محلة سيروس تهران استفاده شده است. روش نمونه گيرى، از نوع خوشه اى تصادفى و حجم نمونه براى 170 نفر است. به دليل فقدان پرسش نامة استاندارد در موضوع تحقيق، از پرسش نامة محق قساخته استفاده گرديد. پس از بررسى پايايى و روايى ابزار تحقيق، داده ها به روش آمار ى توصيفى تحليل و عوامل تأثيرگذار بر روش تحليل عاملى استخراج شد و بر اساس تحليلهاى انجام شده، مدلى خطى طرح ريزى گرديد. سپس، بر اساس مدل حاصل،رابطه و ميزان تأثير عوامل بر يكديگر به روش تحليل مسير، به دست آمد. يافته ها نتايج تحقيق بر اساس مدل، شامل مؤلف ههايى در طراحى شهرى و معمارى است كه، مردم يعنى عاملها آن را شناسايى می كنند و در صورت دريافت نظرات مردم، درزمينة چگونگى طراحى مؤلفه هاى يادشده، مى توان مشاركت و موافقت حداكثرى آ نها را در معاصرسازى با فتهاى فرسوده به دست آورد. از جملة اين مؤلفه ها دومؤلفه در زمينة ساختار بافت شامل شكل معابر و اولويت عبورومرور و دو مؤلفه در زمينة تودة بافت، شامل شكل خدمات و حفظ بناهاى ارزشمند، است.
هاشم هاشم نژاد, مصطفي بهزادفر, بهرام صالح صدق پور, سيد علي سيديان
PDF
ساختار فضايى ايجاد فضا و مكانى مناسب براى شهرنشينان، زمانى ميسّر خواهد بود كه،طراحان شهرى درك به روز و به نسبت جامعى از واقعيت شهر و جامعة پيرامون خود داشته باشند. در اين ميان طراحى شهرى نوتركيب، پارادايمى است كه چنين محتوايى را دنبال میکند. در واقع طراح شهرى نوتركيب به دنبال درك پديد ههايى است كه امروزه بر روى شهر و ساختار فضايى از جملة اين پديده هاست كه نقش بسزايى در ICT . آن تأثير میگذارند شکل دهى شهر امروزين دارد. از آنجا كه اين پديده تأثير قابل توجهى بر ارتباطات و دگرگونى كاربرى زمين شهرى دارد، در مقالة حاضر عامل تحول و ايجاد مرحلة پنجم از زندگى اجتماعی(عصر ارتباطات) مطرح می شود، كه بر اساس پارادايم فكرى طراحى شهرى نوتركيب، متعاقباً به دگرگون كردن ساختار فضايى شهر می انجامد. در نهايت اين پارادايم،الزا مهاى جديدى را مطرح می کند كه طراحان شهرى بايد در كارهاى خود لحاظ كنند. در اين تحقيق با استفاده از روش توصيفى و تحليلى،بر ICT نظريه هاى مطرح در زمينة شكل شهر براى نشان دادن تأثير ساختار فضايى شهر تبيين و تشريح شده است.
محمدصادق سهيلی پور, على غفارى, امير شفيعى
PDF
نوشتة حاضر دربارة بناى تاريخى شهر كنگاور، معبد آناهيتا است. اين بنا از آن دست بناهايى است كه صاحب نظران اختلاف نظرهاى فراوانى در باب كاركرد اصلى و همچنين تاريخ پيدايش آن دارند. عده اى آن را معبد آناهيتا دانسته و عد ه اى نيز آن را كا خ شمرده اند. همچنين در باب تاريخ برپايى بنا، عد ه اى آن را هخامنشى و داير تا پايان دورة ساسانى و عده اى نيز آن را متعلق به اواسط يا اواخر دورة ساسانى دانسته اند. يكى از مهمترين منابع مورخان معمارى، براى كشف كاركرد اصلى و تاريخ برپايى بناهاى تاريخى، متون است. در اين مقاله كوشيد ه ايم تا به تاريخ برپايى و كاركرد اصلى بناى تاريخى كنگاور، با كاوش در متون تاريخى، شامل گزارش مورخان و جغرافی دانان و سفرنامه نويسان، و همچنين گزار شهاى باستا نشناسان پبردازيم. هدف از نوشتن اين مقاله روشن كردن ريشه هاى اظهار نظرهاى مختلف دربارة تاريخ گذارى و كاركرد اين بنا است. همچنين اين پژوهش كتا بشناسى نسبتاً كاملى از متونى به دست می دهد كه، حاصل آن اطلاعاتى درباره بناى تاريخى كنگاور است.
محمد غلامعلى فلاح
PDF