دوره 22, شماره 2

تابستان1391

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

باغ تاريخى جداى از غناى طبيعى، كه ممكن است در بطن خود داشته باشد، به دليل ارزش هاى فضايى كالبدى و تاريخى فرهنگى نيازمند صيانت و حفاظت است. در عين حال اين گونة فضاىِ طرح اندازى شده، به دليل برخى تفاوت ها با گونه هاى ديگر يا دست كم برخى ويژگى هاى ماهوى خود، از جمله حضور گستردة عناصر زنده و رشدكننده و وابستگىِ فراتر از استقرار بر زمين و خاك كه ريشه در ماهيت آن دارد، در كنار هر فعاليت مبتنى بر حفاظت، نيازمند انواع اقداماتى متفاوت و مربوط به خود است. چنان كه در سطح جهانى، منشور فلورانس، تحت عنوان متمم منشور ونيز، در زمينة حفاظت از باغ تاريخى و با نگاه به ويژگى هاى ذاتى آن تدوين شده است. در اين مقاله با نظر به حوزه هاى اشاره شده، نگارندگان در پى روشن كردن مقدمات مرمت يك باغ تاريخى ايرانى هستند. مقدماتى كه پرداختن به آن ها شرط نزديك شدن به حوزة مرمت اين نوع باغ تاريخى محسوب مى شود. هدف در مقالة حاضر دستيابى به نقاط دشوار و بغرنج و شناخت آن ها است و براى اين منظور مطالعه و شناخت موضوعاتى چون ارتباط باغ با زمين، رشد و تغيير و تحول گياهان، و نقش محورى آب مد نظر است.
رضا ابوئى, حميدرضا جيحانى
PDF
تجارب نشان مى دهد كه، على رغم تلاش هاى صورت گرفته براى ارتقاى برنامه هاى بازسازى پس از وقوع سوانح، غالباً اين برنامه ها پاسخ گوى نيازهاى اساسى آسيب ديدگان نيست و بايد به طور اساسى بازنگرى شوند. از جمله مهم ترين شيوه هاى ارتقاى برنامه هاى بازسازى، ارزيابى پس از اجراى آن ها است. با اين ارزيابى، كه هدف آن يادگيرى است، و در پى آن، با بررسى تجربيات گذشته و شناخت تأثيرات پروژه هاى انجام شده، نتايج ارزشمندى براى بهبود پروژه هاىآتى در اختيار ما خواهد بود. در تحقيق حاضر، ضمن بررسى مديريت بازسازى پس از زلزلة فرودين سال 1385 لرستان، با استخراج سياست ها و رويكردهاى مديريتىِ تأمين سرپناه در مناطق روستايى، به ارزيابى ميزان رضايت آسيب ديدگان پرداخته مى شود. اين تحقيق با هدف آمورش درس ها و راهكارهايى براى ارتقاى برنامه هاى بازسازى خانه ها در مناطق روستايى، مبتنى بر دو بخش نظرى و ميدانى است و در آن از دو نگرش توصيفى و علّى بهره گرفته شده است. بدين منظور با استناد به نتايج حاصل از مطالعات ميدانى دو سال پس از وقوع سانحه، ضمن ارزيابى نكات مثبت و منفى اقدامات، ميزان رضايت آسيب ديدگان از خانه هاى بازسازى شده و شاخص هاى مرتبط با آن بررسى خواهد شد. در نهايت، بر لزوم تدوين برنام ههاى بازسازى با نگاهى هم هجانبه و كل ىگرا با در نظر داشتن نيازهاى اساسى آسي بديدگان تأكيد و تحقق اهداف بازسازى هم هجانبه مستلزم برنام هاى دقيق و درازمدت، با در نظر داشتن نيازهاى اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و روانى آسي بديدگان، در كنار نيازهاى كالبدى و فضايى آنان دانسته مى شود.
عليرضا فلاحى, عبدالمجيد خورشيديان
PDF
وقوع هر پديده اى، به دليل تغيير در ويژگى هاى بافت، با همة ابعاد از « فرسودگى بافت » زندگى ساكنان آن پيوند دارد. بنا بر اين پديدة ابعاد مختلفى قابل تأمل است. منزلت يك بافت براى شهروندان، يعنى مكان زندگى آن ها، تنها وابسته به ويژگى ها و داشته هايى كالبدى و كاركردى نيست، بلكه وابسته به نسبتى است كه فرد ميان خود و ويژگى هاى مكان تعريف مى كند و بدين دليل آن مكان برايش معنادار مى شود. چنان كه گاه براى حفظ يك مكان و بهبود آن مى كوشد و گاه آن را رها مى كند. در اين مقاله سخن از فرسودگى در نظر « مكان » بافت شهرى است، مفهوم بافت شهرى به مثابه گرفته مى شود و به وضعيت فرسودگى مكان با تأكيد بر ابعاد معنايى آن و از موضع روان شناختى نگريسته مى شود. از اين موضع، فرسودگى يك بافت وضعيتى است كه در آن، معناى يك بافت براى شهروندان، از جايى مطلوب براى زندگى، به جايى نامطلوب تنزل مى يابد و فرد تمايلى به زندگى در آن مكان ندارد. موضوع معناى مكان در ادبيات نظرى تحت مفاهيم مختلفى مطرح شده است. آنچه در اين مقاله بدان پرداخته خواهد شد، نسبتى است كه اين مكان ها با كانسپت"خود" و هويت فرد برقرار مى كند. از اين رو با تكيه بر مفهومگ هويت مکانی" به بررسی چنين وضعيتى خواهيم پرداخت. مفهوم هويت مكانى در ادبيات روان شناسى پرداختن به اهميت مكان در فرايند هويت يابى فرد است. مكآن هايى كه افراد در آن هازندگى كرده اند بر ترجيحات محيطى آن ها و نوع مكانى كه به دنبالش هستند يا ترجيح مى دهند تأثير مى گذارد. برك ول چهار اصل را براى شكل گيرى هويت فرد برمى شمارد: نياز به تمايز، تداوم، عزت نفس، و خودكارايى. مطالعات نشان داده است كه همة اين ابعاد هويت، جنبة مكانى دارند. بدين دليل فرسودگى مكان را مى توان در قالب وضعيتى توصيف كرد كه طى آن، فرد ارزيابى اى منفى از نسبت ميان خود و مكان دارد. يا به بيان ديگر براى فرد به واسطة وجود آن مكان، احساس تمايز، تداوم، عزت نفس، و خودكارايى حاصل نمى شود.
شمين گلرخ
PDF
توجه خاصى شده است. به اين منظور حاشية بزرگرا هها، كنارخيابانها، فضاهاى خالى ميان باف تهاى مسكونى، بخ شهاى فرسودة مناطق مختلف استفاده م ىشوند و از فضايى پرت و بيهوده، به فضايى سبز تغيير م ىيابند و در چهرة شهر اثر قابل ملاحظه اى بر جاى مى گذارند. با وجود اين، مشاهدات نشان مى دهد كه، نتوانست هاند شمار قابل توجهى از اين گونه فضاهاى سبز را از قطع هاى زمين و لك هاى سبز به مرتبة فضاى عمومى سبز ارتقا دهند. اين فضاهاى سبز، بسترهاى بسيار مستعدى براى برخى از فعالي تهاى جمعى مردم هستند و م ىتوان آ نها را به فضاهايى سرزنده و پويا تبديل كرد. به نظر مى رسد كه، فراهم آوردن زمين ههايى براى برخى از رفتارها و كاركردهاى جمعى در اي نگونه فضاهاى سبز مى تواند به سرزنده كردن آ نها كمك كند. با اين كار د لبستگى و علاقة مردم و بهان ههاى حضور و استفادة آ نها از فضاهاى سبز بيشتر م ىشود و اين امر ضمن زنده و فعال كردن فضاهاى سبز، به رشد شخصيت افراد و بهبود روابط اجتماعى آنها كمك م ىكند. براى اين منظور شايسته است كه اولاً در روش برنامه ريزى و طراحى شهرى مرسوم در ايران تأمل و براى اين فضاهاى شهرى اهميت بالاترى قائل شود، ثانياً در هنگام طراحى فضاهاى سبز با راهكارهاى معمارانه و خلاق، و پي شبينى برخى از فضاها و عناصر لازم و جوابگو براى عرضة برخى خدمات خاص به مردم، در پيشبرد نيات فوق به صورت عملى فعاليت شود. در مقالة حاضر به اين مقوله توجه گرديده و به ذكر برخى ملاحظات و نكاتى پرداخته شده است كه، شايد بتواند طراحان محيط را در راه نيل به هدف فوق يارى رساند.
ناهيد صادقى پى
PDF
الزام و وابستگى معمارى پايدار به فن آورى پيشرفته در وجوه مختلفى از معمارى، پايدارى، فن آورى، تكنولوژى هاى ارزان يا در دسترس، و موضوعاتى از اين قبيل حائز اهميت است و از موضوعات روز تحقيقى است و در ديگر كشورها نيز بدان پرداخته مى شود. همبستگى معمارى پايدار و فن آورى به ويژه فن آورى هاى پيشرفته و گاه پيچيده، پايدارى را موضوعى دور از دسترس، غامض و فرادست مى نماياند. حال آنكه مبانى پايدارى بر اصل ايجاد امكان بهره بردارى نسل حاضر و آتى و رفاه و سلامت آنان بنا شده و پيشرفت و حتى تعالى تكنولوژى نيز خود از شاخصه هاى اين امر است. به همين دليل لازم است رابطه و توالى و تقدم معمارى پايدار و فن آورى با يكديگر سنجيده و ديده شود. به اين منظور در بررسى وجوه مختلف پايدارى و مقاصد و روش هاى آن، لازم است نخست تعريف مشخصى از معمارى پايدار مطرح شود تا علاوه بر محدوده هاى آن، معيارهاى پايدارى مشخص و روابط آن با ساير مباحث، نظير فن آورى، هرچند به اجمال قابل سنجش گردد. علاوه بر اين ضرورى است فن آورى و وجوه آن در قالب زمان و جامعه نيز تعريف شود. بدين ترتيب مى توان روش به كارگيرى تكنولوژى يا مسير تبديل آن به فن آورى هاى بومى را واضح تر ترسيم كرد. تلاقى دو مبحث فوق پاسخ اين سوال را خواهد جست كه، آيا معمارى پايدار و تكنولوژى، به ويژه تكنولوژى پيشرفته، ملازم يكديگرند و يا تفسير ديگرى از چگونگى ارتباط جنبه هاى مختلف اين دو مقوله بايد در ذهن جاى گيرد
محمد تحصيلدوست
PDF
كيفيت و حتى كميت شك لگيرى يك فضا تنها زمانى به موجوديتى اصيل و پايدار مى رسد كه، به انسان توجه شود. در اين صورت معمارى، مكانى انسانى براى زيست مى شود و ماندگارى آن نيز تضمين مى گردد. در علوم مختلف تلاشهاى بسيارى در زمينة انسا نگرا كردن محيط شده كه در معمارى از آن استفاده مى گردد. در اين پژوهش بر بخشى از اين علوم يعنى روان شناسى محيط به ويژه در بخش نيازهاى انسانى تمركز شده است تا از طريق آن بتوان رابطه اى صحيح براى طراحى و ارزيابى محيط به معماران عرضه كرد و به كيفيتى همه جانبه از انسان و خواست و نياز او در فضا رسيد. سال هاى بسيارى است كه معماران سعى دارند نياز انسان در فضا را بشناسند و آن را در معمارى بروز دهند. به اين منظور نظرية مازلو در حيطة روان شناسى، راهبر بسيارى از نظريه پردازان حوزة محيط و معمارى و شهرسازى در تلاش براى دستيابى به كيفيتى انسانى بوده است. گرچه تئورى مازلو بنياد نظريه هاى نيازهاى انسانى است، اما روان شناسان در ميان علوم امروز با نقد اين نظريه و طرح نظريه هاى ديگر، به پيشبرد كيفيت تعريف نيازها همت گمارده اند. هدف در اين پژوهش آن است كه، با مرور ادبيات نيازها و خواست ها در حيطة روان شناسى، فهم دقيق تر عوامل انسانى شكل گيرى فضا ممكن شود. به اين منظور به شناخت نياز و خواست در علم روان شناسى پرداخته مى شود و سپس نتايج معمارانة مستخرج از اين ادبيات ذكر مى گردد. يافت ههاى اين پژوهش نشان م ىدهد كه، نيازها و خواس تهاى انسان امورى تفكي كشده و مجزا نيستند و سيستمى يكپارچه در زندگى انسان بروز مى دهند. معمارى نيز زمانى به گون هاى كامل و جامع با انسان رابطه برقرار مى كند كه، سلسله مراتبى از همة نيازهاى فيزيكى، روانى، روحى، و معنايى او در آن برآورده شود و ميان معمارى و انسان رابط هاى وجودى برقرار شود و معمارى آينة تمام نماى انسان باشد
مريم اختيارى
PDF
گزينش دانشجو در تحصيلات عالى و به تبع آن تحصيلات تكميلى موضوع مهم و بحث برانگيزى است. امرى كه هم به دليل ماهيت موضوع و هم با نظر به شرايط كشور گريزناپذير و توجيه پذير است. مهمى كه همه رشته هاى تحصيلى از جمله معمارى را در بر مى گيرد. در حال حاضر گزينش دانشجوى كارشناسى ارشد معمارى همانند رشت ههاى ديگر به صورت متمركز است و سازمان سنجش آموزش كشور اجراى آن را بر عهده دارد. در اين گزينش داوطلبان در دو آزمون مختلف و در دو مرحله شركت مى كنند در سال های 1383 و1384 وزارت علوم در قالب طرحى با عنوان" آزمون تحصيلات تکميلی"اجازة دخالت سى درصدى را به دانشگا ههاى متقاضى طرح صادر كرد. گروه معمارى دانشگاه شهيد بهشتى در سال1383 از اين طرح استفاده کرد و با دو سنجش ديگر علاوه بر سنجش متمرکز،در گزينش دانشجويان آن سال مداخله كرد، پنج سال بعد بااتمام تحصيلات پذيرفت هشدگان، در پژوهشى هر يك از سنجشهاىگزينش آن دوره اعتبارسنجى شد. مقالة حاضر در ابتدا نگاهى اجمالى است به شيوة متمركز كنونى گزينش دانشجو در كارشناسى ارشد معمارى، و درادامه با تشريح مختصر چگونگى سنجش دانشگاه شهيد بهشتى از معرفى شدگان مرحلة اول در طرح"آ ت ت"سال 1383 به بیان نتايج پژوهش مذکور پرداخته م ىشود و اجمالاً سنج شهاى مختلف گزينش اين رشته بررسى مى شود
زهرا طاقى
PDF
در يك نشريه، در نگارش مقالات اهداف متفاوتى دنبال مى شود، در نشريات علمى پژوهشى انتخاب مقالات بر اساس محتواى علمى پژوهشى آن ها، يعنى اصالت مباحث، عرضة يافته هاى جديد، و ابداعات صورت مى گيرد. در مقالات با هدف بررسى متغيرهاى مسئلة تحقيق، ديدگاه هايى در چهارچوب نظرى و روش هايى به منظور تحليل يافته ها بيان مى شود، بنا بر اين ساختارى نظام مند، به صورت روشن، قابليت عرضة اطلاعات سودمند تحقيق را دارد، اطلاعاتى كه در تعيين اعتبار مقالات علمى پژوهشى قضاوت مى شود. در اين مقاله تلاش گرديده كه، مقالات و گزارشات علمى پژوهشى؛ بر اساس نوع مسئله هاى تحقيق، ديدگاه ها، و روش هاى تبيين يافته هاى مورد بحث؛ توضيح داده و جنبه هايى به منظور تشخيص مقالات علمى پژوهشى از مقالات غيرپژوهشى مطرح شود. همچنين جامعة بين المللى تحقيقاتى، به منظور استاندارد كردن، به ساختارى نظام مند نظر دارد، كه در انتها به آن پرداخته مى شود.
شهرام پورديهيمى
PDF