دوره 21, شماره 3

پاییز 1390

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

رشد سريع جمعيت شهر تهران به دنبال تحولات اقتصادى، اجتماعى، و سياسى شور از دهة 1340 به بعد، اشباع فضايى محدودة قانونى اين شهر را تسريع كرد. نتيجتاً و با افزايش سريع قيمت زمين در اين محدوده، اقشار ك مدرآمد شهرى، مهاجرين، و بسيارى از فعالي تها به حاشية شهر رانده شد. بنا بر اين در ضمن ادامة توسعه افقى شهر، جزايرى از تجمع جمعيت و فعاليت در نقاط حاشية شهر پديد آمد كه وجه مميزة آنها نسبت به نقاط درونى محدودة قانونى، ارزانى قيمت زمين و ساخ توساز بدون ضابطه و خودرو بود. ارزانى قيمت زمين و فقدان نظارت بر ساخ توسازها، از عوامل جاذب مناطق حاشية تهران براى استقرار بيشتر كارگا هها، انبارها، و فعالي تهاى صنعتى و اسكان اقشار ك مدرآمد و آسي بپذير اجتماعى بودند. اين عوامل پاي هگذار شك لگيرى و تبديل مناطقى چون منطقة هفده تهران به مناطق پرتراكم و معض لدار شهرى از نظر اجتماع ى فضايى (نقاط مسئل هدار شهرى) بوده است. اين در حالى است كه ساما ندهى فضايى و پايدارى اجتماعى در مناطق شهرى كشور بيش از هر وقت، ضرورت دارد.مستقر شدن اقشار كم درآمد شهرى و مهاجرينى كه به تبع وضعيت اجتماعى اقتصادى خود، چاره اى جز اسكان در نقاط حاشية شهر چون ناحية مذكور نداشتند، سبب ساخت وسازهاى بدون ضابطه شد و فرسودگى آنها به دنبال تداوم فقر و ناتوانى ساكنين در بهسازى و نوسازى اين مساكن و نبود تسهيلات و كمك هاى ويژه براى اين منظور، زمينة مناسبى در افزايش مسائل اجتماعى را در آنها فراهم كرده است. اين تحقيق با شناخت از علل فرسودگى و پيامدهاى اجتماعى فضايى ناشى از آن، با تأكيد بر سياست فقرزدايى و توانمندسازى و مشاركت براى بهبود وضعيت كالبدى فضايى محدودة تحت مطالعه پيشنهاداتى را مطرح كرده است.
ژیلا سجادی, رحمت ا... منشی زاده, بهزاد حبيبى
PDF
بخش عمده اى از سطح شهرهاى كشور ما، با پديدة فرسودگى و ناكارآمدى مواجه است. در اين محدوده ها سرمايه هاى انسانى، مالى، اقتصادى، اجتماعى، و فرهنگى كشور در معرض خطر ناشى از حوادث غير مترقبه و كژكاركردى هاست و به شدت نيازمند بهسازى، بازآفرينى، و سامان دهى است. توسعة درون زاى شهرى، موضوعى پيچيده، چندوجهى و ميان بخشى و حتى فرابخشى و با ابعاد كالبدى و غيركالبدى نظير ابعاد اقتصادى، مالى، مديريتى، و حتى اجتماعى و فرهنگى است. برخلاف انتظار اوليه، ابعاد غير كالبدى با اينكه در اولويت نبوده و كمتر به آن توجه شده، ابعاد كالبدى را تحت الشعاع خود قرار مى دهد. در اين مقاله به دنبال تبيين نقش و اهميت توجه به ابعاد غيركالبدى موضوع، به طرح مباحثى قابل اعتنا در موضوعات اقتصادى، مديريت مالى، سرمايه گذارى، و تأمين مالى و مديريت عمومى برنامة بهسازى و نوسازى بافت هاى فرسوده پرداخته و شاخص هايى را براى شناخت ظرفيت هاى بالقوة اقتصادى و مديريتى موضوع بيان شده است.در بخش اقتصادى، ضمن بررسى اسناد و مدارك در حوزة مبانى و تئورى هاى موجود، چند نمونة موردى به استناد مستندات و تجربه در ايران مد نظر واقع شده و در بخش مديريت مالى، ضمن معرفى صنعت ريت (شركت هاى سرمايه گذارى زمين و مستغلات آمريكا)، چندين روش نو براى تأمين مالى طرح هاى توسعة درونى شهرها مطرح شده است. در بخش آخر، بر ابعاد مديريتى تحقق نهضت توسعة درون زاى شهرى و ضرورت تعريف حلقه و عنصر تسهيلگر در چرخة بهسازى و نوسازى تأكيد شده است. در نتايج حاصل از اين پژوهش، ضمن عرضة نگاهى نو به موضوعات غير كالبدى بهسازى و نوسازى بافت هاى فرسودة شهرى، ضرورت توجه هر بيشتر برنام هريزان و مديران شهرى به ابعاد غيركالبدى براى پيش گيرى از فرسودگى ها و تسهيل روند توسعة درونى شهرها، روشن شده است.
محمد آئينى
PDF
باف تهاى فرسودة شهرى به دليل نارساي ىهاى كالبدى، كمبود خدمات و زيرساخ تهاى شهرى مناسب از يك سو، و شرايط نامطلوب زيس تمحيطى، مسائل اجتماع ى فرهنگى و اقتصادى از ديگرسوى، ب هشدت نيازمند اقدامات هم هجانبه براى توسعه و به بيان هستند. عل ىرغم مواد برنام ههاى سوم و « بهسازى و بازآفرينى » بهتر چهارم توسعة كشور و تسهيلات پي شبين ىشده در تبصرة شش قانون بودجه، كه نشا ندهندة توجه دولت به موضوع بهسازى، نوسازى، و بازسازى باف تهاى فرسودة شهرى است، هنوز اقدامات جامع و قابل قبولى به لحاظ مقياس و عملكرد، كه بتوان آن را يك الگو دانست، انجام نشده است. از آنجايى كه مسائل باف تهاى شهرى ما در ابعاد اقتصادى، اجتماع ى فرهنگى وكالبدى، با ويژگ ىهاى باف تهاى مشابه در ساير كشورها متفاوت است، نم ىتوان اقدامات و راه ح لهاى آنها را عيناً تكرار كرد. راهكارها براى هرگونه اقدام در باف تها، بايد هم هجانبه، بومى شده، و در عين حال متنوع و بر مبناى استراتژ ىهاى روشن مديريتى باشند. با توجه به موارد ذكر شده، ضرورت تدوين يك سند ملى به منظور اقدام متفق و متحد نهادهاى مسئول به منظور بهسازى و بازآفرينى بافتهاى فرسوده و پيشگيرى از توسعة روزافزون اين بافتها، بيش از پيش ديده مى شود، در مقالة حاضر ضمن بررسى نتايج و نواقص حاصل از اقدامات بهسازى و بازآفرينى بافتهاى فرسوده در ايران، ضرورت استقرار مديريت ويژه را در سه سطح؛ مديريتهاى كلان (سازما نهاى متولى)، مجريان طرح (مديريتهاى ستاد هدايتى) و مديريتهاى ويژة اجرايى- عملياتى (توسعه گرها)، به منظور اقدام در بافتهاى فرسوده مطرح مى شود و در اين باره چند اقدام اصلى، كه بايد به صورت توامان براى سهولت دستيابى كشور به يك «سند ملی» در امرچگونگی مواجهه و اقدام در بافتهای فرسوده شهری» انجام گیرد، تشریح میشود.
جليل حبيب اللهيان, سمیه فدایی نژاد
PDF
امروزه يكى از عمده ترين مشكلات در شهرها ناشى از آن است كه، تجربة حاصل از حضور افراد در فضاهاى معمارى و شهرى، سازگارى و هماهنگى مناسب با ساختارهاى اجتماعى حاكم بر جوامع مرتبط را ندارد. حال پرسش اساسى اينجا است كه چه مجموعه دلايلى باعث مى شود ساختار فضايى سيستم هاى پيچيدة شهرى جواب گوى نيازها و مطالبات افراد آن جامعه نباشد. به منظور بازشناسى اين پرسش « ساختار فضايى » و « ساختار اجتماعى » مى بايستى روابط ميان سيستم هاى شهرى بررسى شود. منظرى جديد براى مبحث ريخت شناسى ،« چيدمان فضا » نظرية فضاهاى معمارى و شهرى پيش روى معماران و طراحان شهرى مدلى از شهر مى دهد كه « چيدمان فضا » گشوده است. تحليل طراحان و تصميم گيران را در فرايند طراحى قادر مى كند، قبل از دادن راه حل نهايى و اجراى طرح، پيامد اقدامات خود را، بر روى رفتارهاى احتمالى در فضاهاى شهرى پيشنهادى، مشاهده كنند. روش چيدمان فضا ابزارى است براى طراح كه او در فرايند طراحى شهرى به طور « تعاملى »از آن استفاده مى كند. پديدآورندگان اين نظريه نگاهى اجتماعى به آثار هنرى در كل، و فضاهاى معمارى و شهرى به طور خاص، دارند. پژوهشگر به منظور پاسخ به پرسش مذكور، علاوه بر بازشناسى مفاهيم و پايه هاى نظرى جنبش چيدمان فضا، با انتخاب نمونة مطالعاتى تهران در مقياس كلان شهر و منطقة 19 شهردارى تهران در مقياس منطقة شهرى، سعى در معرفى چگونگى به كار گيرى اين روش و بررسى كاربردها و سودمندى هاى آن در فرايند تهيه طرح هاى توسعة شهرى دارد. مورفولوژى شهرى كلان شهر تهران « هم پيوندى كلى » بدين منظور، تحليل صورت پذيرفته « نقشة محورى » و منطقة 19 شهردارى به كمك استفاده از است. هدف از كاربرد اين روش، تشخيص و مطالعة مجموعه اى از هم پيوند ترين فضاهاى شهر تهران (هستة هم پيوندى) است. به عبارت ديگر به كمك روش استخوان بندى » چيدمان فضا مى توان هم پيوند ترين فضاهاى شهر تهران را ودل كرد. در اين راه از امكانات و محدوديت هاى قابل توجهى در استفادة « فضايى شهر هر چه بيشتر از اين روش سخن گفته شده است. با تأمين شرايط و امكانات مناسب مى توان از اين روش در پيشبرد اهداف طرح هاى شهرسازى و معمارى استفاده كرد.
علی پیمانی, مارال ذوالقدر
PDF
شهرها همانند يك سيستم منسجم و يكپارچه وحدت و انتظام درونى دارند. اين انسجام و اتصال همواره موجب برقرارى جريان فعاليت و فعل و انفعالات درونى سيستم مى شود. ليكن چيدمان عناصر و فضاهاى عمومى در قالب يك الگوى فضايى منسجم ضمن معنى بخشى به ادراك آن، عامل ايجاد حيات شهرى و جريان زندگى درون سيستم است. اين بعد از انسجام فضايى شهر، متفاوت از بعد عملكردى و اقتصادى آن، بعد ماهوى از نظم فضايى را تشكيل مى دهد كه در ذهن شهروندان نقش بسته و الگوى فضايى را معنى مى بخشد. اما خارج از مراودات بازار كار و مصرف، عملكرد الگوى فضايى شهر ابعاد كيفى و ماهوى دارد، كه حضور زندگى و حيات شهرى را در درون اين سيستم تضمين مى كند. اين الگوى فضايى كليت استخوان بندى آن براى شهروندان قابل ادراك است و هويتى ويژه را معنى مى بخشد. مهم ترين بخش از نظام تصميم سازى در خصوص طراحى شهرى،دستيابى به سياست هاى استراتژيك در زمينة چيدمان فضايى شهر است. در اين مقاله سازمان فضايى يكى از ابعاد ماهوى كيفيت محيط و همچنين تكنيك و ابزارى در مقياس كلان و استراتژيك براى سازما نبخشى به الگوى فضايى شهر است. محتواى سازمان » مقاله شامل سه بخش اصلى است؛ بخش نخست، معرفى است كه، طى آن ابتدا به مفهوم چيدمان مكان هاى شهرى از منظر « فضايى سالينگاروس و هيلير پرداخته مى شود و در ادامه اهميت و جايگاه محور مجهز در چيدمان فضا و پيكربندى عناصر استخوان بندى فضايى شهر مطرح گرديده است و نهايتاً ديدگاه هاى بيل اريكسون درخصوص آرماتور شهرى و اهميت اين پديده در نظم دهى به استخوان بندى فضايى مطرح شده است. است، آن گونه كه، لينچ، اريكسون، « عناصر سازمان فضايى » بخش دوم، معرفى و بيكن مطرح مى كنند و طى يك جمع بندى از بين عناصر مؤثر در شكل دهى، به پديدة سازمان فضايى شهر پرداخته شده است. سازمان دهى يك روش مديريت و راهبرى، الگوى فضايى شهر و در قالب يك فرايند تدريجى و ادوارى، مهم ترين ابزار دست طراحى شهرى در بخش سوم بيان شده است.
کامران ذکاوت
PDF
در محافل دانشگاهى « منظر » بيش از يك دهه از طرح جدى موضوع و حرف هاى ايران م ىگذرد و اين واژه، كماكان و به طور فزايند ه، در متون تخصصى فارسى معمارى، برنام هريزى، طراحى شهرى، و ب هويژه معمارى منظر استفاده م ىشود. در اين مدت اگرچه منظر بيشتر به جاى لندسكيپ به كار رفته است، اما ب هندرت به معن ىشناسى، روا بودن واژه، تطبيق محتوايى واژ هها، و نهايتاً بررسى جنب ههاى مفهومى متأثر از زمين ههاى فرهنگى و محيطى واژ هها توجه شده است. ضرورت توجه به اين مسئله در حالى است كه با وجود دانش ضمنى طراحى محيطى و آموز ههاى باغ ايرانى، يعنى ريش ههاى مهم معمارى در سرزمين ايران، ب هروشنى با كمبود پژوه شهاى بنيادى و « منظر » تأليف متون فارسى تخصصى در زمينة معمارى منظر نيز مواجهيم. و « منظر » هدف در اين مقاله عرضة نتايج تطبيق محتوايى دو واژة و به ويژه مقايسة آن ها از نظر چگونگى سازگارى معنى « لندسكيپ » و مفهوم است. در اين مورد، توجه به فعاليت هاى شناخته شدة كنونى، در حوزه هاى تخصصى مطرح شده، بسيار اهميت دارد. بدين ترتيب، روش كار مبتنى بر معنى شناسى منظر و لندسكيپ در متون تخصصى فارسى و انگليسى و نيز تحليل محتوى ديدگاه هاى مطرح شده در اين زمينه است. يافته ها نيز در بر دارندة بعضى تعريف ها و جنبه هاى متمايز است و از نظر واژه شناسى، فرهنگ، و تاريخ و نيز چگونگى تعامل انسان محيط اهميت دارند. بنا بر اين، با توجه به شرايط موجود آموزشى پژوهشى و فعاليت هاى حرفه اى كه با موضوع معمارى منظر و نيز طراحى منظر در ايران انجام مى شود، نتايج اين مطالعة تطبيقى مى تواند به انجام پژوهش هاى آتى مرتبط با موضوع به ويژه در زمينة تاريخ و مبانى نظرى معمارى منظر كمك كند.
سیدحسن تقوائی
PDF
موضوع بسيار مهمى است، بدان دليل كه، شناخت « شهر ايرانى » تاريخ آن بايد در راستاى كشف و شناخت چيستى و چگونگى پديدة شهر و شهرنشينى در تاريخ سرزمينى كهن باشد. اما تحقيق دراين موضوع قدمت چندانى ندارد، نخستين تحقيقاتى كه، در نتيجه، مسائلى را در اين زمينه مطرح كرد هاند، پژوه شهايى هستند كه بر اثر اهدافى ديگر شكل گرفت هاند؛ در حدود نيم قرن پيش تحقيق در جستجوى علل عق بماندگى ايران منجر به پژوه شها و نظري هپرداز ىهايى در موضوع زندگى اجتماعى در ايران و به تبع آن در موضوع شهرنشينى ايران شد. اين تحقيقات عمدتاً بر مبناى رو شهاى كلاسيك علمى با محور تحليل شيوة توليد » شرايط اقتصادى شكل گرفت هاند و بعضاً بر مبناى نظرية و تبيين شهر و « زندگى جامعة ايرانى » ماركس به تحليل « آسيايى شهرنشينى ايرانى پرداخت هاند. تحقيقات متأخر هم، كه مستقيماً به موضوع شهر در ايران پرداخته و نظري ههايى را در اين زمينه مطرح كرد هاند نيز، متكى بر بينش و روش علمى حاكم بر تحقيقات پيشين هستند. گذشتگان « زندگى اجتماعى » با توجه به هدف علمِ تاريخ كه شناخت كليد واژگان: شهر، پديده، تاريخ، كيفيت، معنا، فرهنگ، اقتصاد، ساختارگرايى، شهر ايرانى، پديدة تاريخى، شيوة توليد آسيايى، انسان شناسى تاريخى. پديدة تاريخىِ شهر ايرانى مرورى بر تفسيرهاى موجود و پيشنهاد براى روش پژوهش لادن اعتضادى استاديار دانشكدة معمارى و شهرسازى دانشگاه شهيد بهشتى بهزاد مل كپور اصل 1 است و با اين باور كه شهر ايرانى يك پديدة تاريخى است و پيچيدگ ىهايى دارد كه، با رو شهاى تقليل گراى علمى نمى توان به شناخت و تبيين درست آن نائل شد، به نظر مى رسد كه پژوهش در تاريخ شهر ايرانى نيازمند بينش و روشى متفاوت از آن چيزى است كه تاكنون اعمال شده است، به بيان ديگر رويكردى لازم است كه بتواند پرده از مردمانى كه وابسته به تاريخى بسيار كهن بود هاند « زندگى اجتماعى » زواياى گوناگون برگيرد، يعنى ماهيتى تأوي لگرا و پديدارشناختى، جامع، و ك لنگر داشته باشد. امروزه رويكرد ساختارگرا در علم انسا نشناسى فرهنگى و نيز ديدگاه سيستمى در تحقيقات شهرى، زمينة علمى مناسب اين نوع پژوهش را فراهم كرد هاند. ساختارگرايى خود ناميده است. « انسا نشناسى تاريخى » مبحثى در علم تاريخ دارد كه استروس آن ر ا علمى كه رو شهاى تحقيق در تاريخ و اسطوره را به هم نزديك م ىكند و را هگشاى تحقيقات تاريخى در جوامعى است كه، تاريخ آنها با اساطير پيوند دارد. مقالة حاضر نشان م ىدهد كه پژوهش در پديده تاريخى شهر ايرانى، تحقيقى بر است كه، به علت مباحث خاص فرهنگى، « شهر ايرانى » محور كشف و فهم معناى حضور ه مزمان شيو ه هاى مختلف زندگى اجتماعى در سرزمينى با ويژگى هاى اقليمى پيچيده و متنوع، و قدمت زياد و پيوند تاريخ و اسطوره در آن، درگير غوامضى است كه فرا رفتن از رويكردهاى علمى كلاسيك و روى آوردن به مباحث علمى متأخر در حوزة انسا نشناسى فرهنگى و انسا نشناسى تاريخى را ايجاب مى كند
لادن اعتضادى, بهزاد ملک پور اصل
PDF
در اين نوشتار با ارائة پيشينه اى كوتاه از پارادايم هاى طراحى پژوهى و معرفى ديدگاه هاى پارادايمى در زمينة فرايندِ طراحى، صورت بندى و تعريفى از طراحى، از نقطه نظرى پراگماتيك، ارائه مى شود. كوشش شده است تا در اين صورت بندى، ضمن معين بودن نقش طراح، به طور دقيق روشن شود كه يك صورت بندى فرايندى از طراحى، چه داشته هايى براى تئورى و پراتيك (كار عملى) طراحى دارد. براى صورت بندى طراحى، ابتدا ابعاد اصلى فعاليتِ طراحى معرفى شده اند و سپس با ارائة مدلى از فرايند طراحى، كوشش شده است تا الگوى فراگيرى از پويايى فرايندِ طراحى ارائه شود.
حميد ناصرخاكى, پيروز نوريان
PDF
تابش شديد و مستقيم آفتاب بر سطوح خارجى بازشوها و تبادل حرارت ايجادشده، ناشى از تابش در فضاى پشت شيشه با فضاى داخلى، موجب مصرف انرژى بيشتر، براى ايجاد آسايش درون يك فضا، خواهد شد. اين در حالى است كه، ايجاد سايه بان هاى مؤثر خارجى مى تواند كمك شايانى در جلوگيرى از بوجود آمدن چنين وضعيتى در فضاى داخل كند. در روند طراحى يك سايه بان مؤثر خارجى، در اقليم گرم و مرطوبى همانند بوشهر، كه بتوان از آن در محاسبة سايه بان كلية پنجره هاى واقع در آن جهت و آن محل استفاده كرد، اين سؤال مطرح مى شود كه، چگونه مى توان سايه بانى طراحى كرد كه، با آن هم در فصول گرم سال حداكثر استفاده از سايه مورد نياز حاصل شود و هم در فصول سرد سال از آفتاب مطبوع و مورد نياز براى پنجره ها بهره مند شد؟ در مقالة حاضر با استفاده از داده هاى كمى ده ساله و استفاده از روش نقاب ساية الگى، نقاب سايه براى پنجره هاى جنوبى، شرقى، و غربى يك ساختمان در بوشهر و با استفاده از اين نقاب سايه ها، سايه بان الگو براى پنجره هاى هر جبهه از ساختمان طراحى شده است كه، از اين سايه بان هاى الگو مى توان در طراحى كلية سايه بان هاى واقعى مورد نياز براى ساختمان ها در بوشهر استفاده كرد. همچنين در اين مقاله، كوشش شده صحت روش نقاب ساية الگى و عملكرد سايه بان هاى طراحى شده به اين روش، در مدلى سه بعدى و با استفاده از نرم افزار رايانه اى اكوتكت و داده هاى كمّى يك ساعته مربوط به وضعيت تابش در طول يك سال در بوشهر، ارزيابى شود. با استناد به نتايج حاصل از اين ارزيابى، در گرم ترين و سردترين ايام سال، عملكرد سايه بان ها و صحت روش نقاب ساية الگى در طراحى را تأييد مى شود.
سیدمحمدحسین آیت اللهی, امین محمدی
PDF
ارزيابى آموزشى، حلقه اى مهم و تعيين كننده در فرايند آموزش است و با توجه به نقش محورى دروس طرح معمارى در رشتة معمارى، اهميت و حساسيت داورى اين دروس انكارناپذير مى نمايد. از سوى ديگر، به دليل ماهيت ذوابعادى معمارى و مسائلى باز در طراحى معمارى، ارزيابى پروژه هاى معمارى همواره وجوهى احساسى و شخصى از سوى استاد و نقاطى مبهم و سؤال برانگيز براى دانشجو دارد و در مواردى مى توان گفت روند آموزش را دچار اختلال كرده است. هدف اين تحقيق نزديك شدن به سازوكارهاى مناسب براى داورى طراحى دانشجويان براى كنترل و هدايت جريان آموزش است، به طورى كه تحقق اهداف آموزشى درس را تسهيل كند. بدين منظور، ابتدا اهميت مسئله در آموزش معمارى و ضرورت پرداختن به آن بررسى مى شود. سپس، از پژوهش هاى انجام شده در حوزة روان شناسى پرورشى استفاده و به موضوع جايگاه و نقش ارزيابى در آموزش و نيز ابعاد و ويژگى هاى آن، انواع روش ها و ابزارهاى ارزشيابى و چگونگى طرح ارزشيابى پرداخته مى شود. در ادامه، با انتخاب كارگاه سعى خواهد شد به اتكاى يافته هاى مطالعاتِ انجام شده، ،« طرح معمارى 1 » شيوه هاى ارزيابى موجود بازنگرى و مدلى براى ارزيابى كارگاه مذكور ارائه شود.
سپيده مسعودى نژاد
PDF
اين مقاله حاصل تأمل در گزارشى شامل ثبت فرايند تدريس در است. از جمله « طراحى مدرسه » كارگاه طرح معمارى سه با موضوع نتايج راهبردى ثبت اين فرايند كشف گام هاى اصلى هدايت طرح يا منازلى براى آموزش طراحى معمارى در كارگاه است كه، همة مسير طراحى از ابتداى تأمل در موضوع تا عرضة نهايى را در بر مى گيرد. معرفى اين منازل و جان ماية اصلى هر منزل، كه حاصل آن داشتن برنامه اى مشخص در كارگاه طراحى معمارى است، هم براى استادان و هم دانشجويان معمارى، كاربردى و قابل توجه خواهد بود.
عاطفه کرباسی
PDF
مسكن و محيط هاى مسكونى به عنوان انسانى ترين موضوع معمارى، تأمين كنندة نيازهاى متنوع انسان و زمينه ساز آرامش، سلامت، پرورش و خودشكوفايى انسان هاست؛ ولى از نظر صاحب نظران محيط هاى مسكونى از اواسط قرن نوزدهم به بعد در پاسخگويى به اين نيازها توفيق چندانى نداشته اند. اگرچه از آن زمان اصلاح گرانى سعى كرده اند تا براى حل اين نارسايى چاره اى بينديشند با اين وجود الگوهاى طراحى ارائه شده توسط آن ها نتوانسته است فرايندهاى مؤثر بر معانى متعدد از خانه را با نگرشى كامل و جامع تبيين كند. بنابراين تحقيق پيرامون ابعاد گستردة مفهوم خانه براى ارائة الگوهاى طراحى، ضرورى به نظر مى رسد. مقالة حاضر در نظر دارد تا با بازانديشى رويكردهاى طراحى به مسكن و با بررسى محدوديت ها و توانمندى هاى آن ها به فرايندى پويا، كه پاسخگوى نيازهاى انسانى و روش هاى متنوع زندگى باشد، دست يابد. براساس چنين هدفى اين تحقيق از نوع بنيادى و بر ماهيت و روش تحقيق كيفى استوار است. تحقيق با چنين روشى به بازشناسى لايه هاى متعدد مفهوم خانه كه بيانگر تنوع نيازهاى انسانى در لايه هاى اجتماعى- فرهنگى، زبان شناسانه، تاريخى، پديدارشناختى، و روان شناختى است؛ مى پردازد و با ديدگاهى كل نگر تصاوير موجود از خانه را بررسى و در الگويى جامع جمع و ارائه كرده است. طراح با داشتن چنين ديد جامعى از مفهوم خانه مى تواند فرايندهاى را كه شامل تأثيرپذيرى از گذشته، حال و آينده « خود- مكان » مؤثر بر مفهوم مى شود ساكنان خانه را بازشناسد. چنين شناختى امكان تشخيص عوامل مؤثر و مرتبط با طراحى خانه براى يك فرد براساس نيازهاى همة دوره هاى زندگى آن شخص را فراهم مى كند.
شهرام پورديهيمى, بهادر زمانى, صمد نگين تاجى
PDF