دوره 21, شماره 1

بهار 1390

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

به دنبال روند رشد فزایندۀ جمعيت کلان شهرها در ده ههای اخیرو برای حل مسئلۀ کمبود مسکن، ساختما نهاي بلند مسکوني دردستور کار برنامه ریزان و سیایت گذاران قرار گرفته است. به منظور ارتقای تأثیرات بلندمدت اين ساختما نها بر سيما و عملکردشهرهاوجلوگیری از اثرات منفي آنها بر عملکرد و کيفيت زندگي شهري،معيارهاي مکانیابی این بناها میتواند چالشی جدی ازدیدگاه شهرسازی باشد. هدف این تحقیق، تحلیل و معرفی معیارهای مؤثر برمکان یابی ساختما نهای بلند در کلا نشهرها و پیشنهاد روشی برای به کار گیری این معیارها است. طیف گسترده ای از ابعاد اقتصادی،اجتماعی، فرهنگی، کالبدی، و زیست محیطی م یتواند در این امرمؤثر باشدو تجزیه و تحلیل شود. در این پژوهش، پس از بررسی ادبیات شهرسازی موجود، معیارها و شاخص های مؤثر بر مکان یابی ساختما نهای بلند تعیین می شوند. با توجه به وزن اختصاص یافته به هر شاخص و مقدار کمی آن در مناطق هشت گانۀ شیراز دریک مرحله، مناسب ترین منطقه برای احداث ساختمان بلند معرفی میشوند. در مرحلۀ دوم، پلاک های مناسب برای احداث این ساختما نها با توجه به شاخصهای محدود کننده مشخص شده است. نتايج به دست آمده نشان میدهد که از بين معيارهاي مؤثر بر مکان یابی ساختما نهاي بلند، تأثیر قيمت زمين از سایر شاخص ها بيشتر است. پس از قیمت زمین، شيب زمین، بيشترين اهميت را براي انتخاب مکان بهينه در احداث ساختما نهای بلند دارد. در بین مناطق هشت گانۀ شیراز، منطقۀ یک و سپس منطقۀ شش شهرداری، بیشترین پتانسیل را برای احداث ساختما نهای بلند دارند.
الهام فلاح, محمدمهدی عزیزی
PDF
مشارکت عمومی به مفهوم نقش داشتن عموم مردم در تصمیم گیری سیاسی است، به ویژه در آن دسته از سیاس تها که به طور مستقیم بر آنان اثر خواهد گذارد؛ از این رو، فرایند صاحب نقش کردن مردم، دارای معارض در گرای شهای مرکزگرا و مرکززدا در حکومت محلی است. تجربه نشان داده است که مردم می توانند در سطحهای فراتر از محله و شهر خود نیز مشارکت مؤثری در تصمیم ساز یها داشته باشند. این مقاله اولاً به بیان هم هجانبۀ چیستی مشارکت وشرایط برپایی نظام تصمیم گیری مبتنی بر مشارکت، شامل مفهوم، طبق هبندی و چال شهای مشارکت در منابع نظری مرتبط با کشورهای توسعه یافتۀ غربی می پردازد؛ ثانیاً، با تحلیل طبقه بند یهای گوناگون مشارکت، نتیجه م یگیرد که هرشکل از حکومت یا هرالگوی اقتصاد سیاسی دارای منظوری مشخص از مشارکت است و تنها از درج های از مشارکت که برآمده از آموز ههای آن شکل و الگو است، حمایت م یکند؛ ثالثاً، برای آشنایی با الگویی کامل از فرایند مشارکت مردمی، ب هخصوص در سطح منطق های، تجربۀ مدیریت مبتنی بر مشارکت در برنامه ریزی منطقه ای را در دانمارک در دهۀ 1970 ، که در ده ههای بعد بررسی و نقد قرار شده است، معرفی م یکند. این فرایند شامل مراحل برنام هریزی و نقش مشارکت مردم در هر مرحله، روش های جلب مشارکت توسط شوراها، میزان مشارکت مردم، و اثر حضور مردم بر تصمیمات برنامۀ پیشنهادی است. مقاله به این نتیجه میرسد که: 1( مردم م یتوانند چه در برنام ههای بلندمدت و چه در وسعت حوزۀ کلان شهری و منطقه ای در ب هوجود آمدن سناریوهای معقول ومقبول و در انتخاب گزینۀ بهینه تأثیر قاطع و قانع کنند های دارا باشند؛ 2( اثر بخش بودن مشارکت عمومی بستگی دارد به توانایی و روشن اندیشی مدیران حکومتی و برنامه ریزان؛ 3( در صورت وجود زمان و اطلاعات کافی، س ؤا لهای انتزاعی و پیچیده را نیز م یتوان به بحث گذاشت؛ 4( مشارکت م یتواند نقش واسطه در ایجاد تماس های میان مسئولان دولتی داشته باشد، که معمولاً از یکدیگر دور هستند.
فرخ مشیری
PDF
تاکنون آثار مهمی پیرامون فرایند طراحی شهری و انواع آن انتشار یافته است با این حال، به نظر می رسد که جنب ههای تشابه و تفاوت گونه های متنوع آن هنوز به طور کافی بررسی نشده و مدلی ازگونه بندی فرایندها که تبیین کنندۀ ابعاد تشابه و تفاوت و مفروضات نظری آنها باشد مطرح نگردیده است. هدف این مطالعه جستجوی پاسخ برای سه پرسش است: 1.آیا برای طراحی شهری فرایندی یگانه و منحصر به فرد هست و یافرایندهای چندگانه و گوناگون؟ 2.تفاو ت و تشابه گونه های متفاوت فرایند طراحی شهری چیست و چگونه می توان آنها را در قالب یک مدل گونه بندی مطرح کرد؟ 3.برمبنای تشابه فرایندهای گوناگون آیا میتوان الگوی واحدی از فرایند طراحی شهری مطرج کرد؟ برای پاسخ به این پرس شها، در تحقیق حاضر از روش «مرور فرا تحلیلی » منابع موجود استفاده شده است. این مطالعه به تحلیل شش گونۀ اصلی از فرایند طراحی شهری م یپردازد: 1.فرایند دکارتی‌ استقرایی؛ 2.فرایندفرضیۀ آزما قیاسی؛ .فرایندمسئله گشا تصمیم ساز؛ 4.فرایند خلاقانه؛ 5.فرایند جامع‌ عقلایی؛ 6. فرایند رهبری؛ 7. فرایند ارتباطی طراحی شهری. یافته های مطالعۀ حاضر نشان میدهد که چنانچه مراد از فرایند طراحی شهری، فرایندهای هنجاری )فرایند بدان گونه که باید باشد( است، با تعداد قابل توجهی از گونه های فرایند روبرو هستیم، ولی چنانچه منظور از فرایند طراحی شهری،فرایند واقعی (فرایند بدان گونه که هست) باشد، با یک نسخۀ واحد از آن مواجه هستیم. همچنین، این مطالعه نشان م یدهد که جنب ههای تشابه و تفاو ت فرایندها شامل جنب ههای ریخ تشناختی، اصطلا حشناختی، نظم و ترتیب مراحل، بنیا نهای معرفت شناختی، نسبت آنها با مفهوم عقلانیت، نسبت آنها با مفهوم بهینه یابی،و نسبت آنها با دو مفهوم اساسی حقیقت و قدرت م یشود. تحقیق حاضر نشان می دهد که جنب ههای متعدد تشابه و تفاوت را م یتوان، با بهره گیری از طبقه بندی کنش های اجتماعی پیشنهادی هابرماس، نظریۀ منطق اکتشافات علمی پوپر ونظریۀ قدرت/ دانش فوکو، به دو «بعد » اصلی تقلیل داد. چنانچه «فرایند طراحی شهری به مثابه نوعی ازکنش اجتماعی، که در قالب فضایی‌ کالبدی اندیشیده و اعمال میشود » تلقی گردد، آنگاه دو بعد اصلی در گونه شناسی فرایندها خواهند بود: 1. بعد «ماهیت کنش اجتماعی » )طیفی میان دو قطب کنش ارتباطی و کنش راهبردی( و 2. بعد «ماهیت منطق اکتشافی » )طیفی میان دو قطب منطق استقرایی یا تجزیه‌ ترکیبی و منطق قیاسی یا حدس و ابطالی(. نهایتاً این تحقیق نشان م یدهد که برای فرایند طراحی شهری واقعاً موجود، الگوی واحدی هست که در آن طراحی شهری به مثابه یک کنش راهبردی و گفتمانی، که در آن دانش و قدرت انفکاک ناپذیر هستند، مطرح است. چنین فرایندی را م یتوان برپایۀ مفهوم فوکویی «قدرت/ دانش » تبیین کرد و گا مهای تشکیل دهندۀ آن را معرفی کرد.
کورش گلکار
PDF
یکی از رو یکردهای مدیریت پروژه، مدیریت منابع انسانی است. از مهم ترین وظایف این مدیریت ایجاد تیم پروژه و بررسی روند تکامل آن است. مبحث مديريت پروژه و رويكردهاي آن در ايران، در سا لهاي اخير بسيار در سازما نها مطرح شده است و در اين بين مديريت منابع انساني يكي از اركان مهم در دستيابي به موفقيت پروژ ه ها و سازمان هاست. امروزه به چگونگی تشیکل تیم در پروژ ه ها بسيار توجه میشود. تيم از مجموع هاي از افراد با هدف مشترك تشكيل میشود كه پس از شكل گيري يك پروژه بر اساس تخصصهاي مختلف گرد هم م یآیند و هر يك انجام قسمتي از پروژه را عهده دار و پس از تكميل آن نيز افراد از تيم جدا ميشوند. به این منظور هدف این مقاله بررسی مفاهيم و روند شك لگيري تيم، شناخت تيم در مرحلۀ ساخت بناي بلند، و بررسي مشکلات و موانع ایجاد تیم ساخت در اين نوع پروژ ه ها است
مجتبی حسینعلی پور, ناصر شهسواری, فرزانه منتظری
PDF
بقایای مسجد و کاروانسرایی از قرن هفتم و هشتم هجری،در جلگۀ باستانی پاسارگاد، برجای مانده است. مصالح هر دو بنا را از بقایای آثار پیشین در محوطه فراهم کرده اند. بر چندین کتیبۀ مکشوفه از مسجد نام اتابک سعد بن زنگی نقش بسته است. این مکان به «ملک سلیمان » مشهور است و نسبت یافتن اتابکان به «وارث ملک سلیمان » حاکی از اهمیت این مکان در آن دوره است. با توجه به تاریخ یکی از این کتیبه ها و تاریخ درگاه غربی، بنای مسجد را در رمضان سال ۶۱۲ ق آغاز کرده اند و مدت ساخت آن نزدیک به یک دهه بوده است. محراب این مسجد را بر دیوار جنوبی اتاقک آرامگاه تراشیدهاند. در پا کسازی محوطۀ اطراف آرامگاه کورش سنگها و ستون های مسجد برچیده میشود. تعدادی از سنگ قبرهای مکشوفه از این مکان، اکنون در موزۀ تخت جمشید و موزۀ سنگ شیراز )هف تتنان( است. قدیم یترین این سن گها از قرن سوم و چهارم باز مانده است.پاسارگاد مزار خانوادگی اتابکان نیز بود. کاروانسرای پاسارگاد نیز در سمت شمالی آرامگاه کورش ساخته شده است. دو قطعه از کتیبه های این بنا به دست آمده که بر یکی لقب شاهشجاع «السلطان المطاع ابوالفوارس » دیده م یشود. در دورۀ اسلامی نقش مذهبی و تقدس بسیاری از بناهای پیشین چون پرستشگاهها و آرامگا هها حفظ شده و برخی به سبب فراموشی یا صیانت از هجوم بیگانگان تغییر نام یافت. چندی از این بناها را به سلیمان نبی)ع( منسوب کرده اند و به «ملک سلیمان » یا «تخت سلیمان » همچنان مشهور است. جلگۀ باستانی پاسارگاد نمونه ای از این دست است. این جلگه در شمال غربی فارس و دردامنۀ رشته کو ههای زاگرس گسترده است. آرامگاه کورش، مهمترین بنای جلگه، را در دوران اسلامی «قبر مادر سلیمان » نامیده اند و جلگۀ پاسارگاد نیز به «مشهد سلیمان « ،» مشهد مرغاب » و «مشهد ام النبی » خوانده شده است.
محمدصادق میرزاابوالقاسمی
PDF
زندگی اجتماعي انسان در هر عصر كليات پيچيده و درهم تنيد ه اي است كه وجوه مختلف ساختاري آن همزمان و در ارتباط با كيديگر معنا م ي‌يابد. با تشکیل سلسلۀ ساسانی در 224 میلادی و ایجاد تحولی عظیم، حرکتی شگرف در تمام ابعاد جامعه رخ داد و تجارت از ارکان مهم پاسخگویی به نیازهای آن جامعۀ مولد و پویا گشت. در این زمان ایران پل تجاری شرق و غرب شد وکشمکش های نظامی بسیاری که برای کسب موقعیت برتر اقتصادی میان ملتها رخ داد، بخش مهمی از تاریخ آن زمان را رقم زد. پیرو این حرکت و بر پایۀ اعتقادات دینی، شهرهای بسیاری به دست فرمانروایان این سلسله پایه ریزی شد که هر یک به عنوان قلبی تپنده،حیاتش را مدیون را ههایی بود که به آن وارد و یا از آن خارج میشد.در این میان فارس به سبب آنکه زادگاه و کانون دینی این سلسله بود، و نیز به سبب داشتن ارتباط با دریا و غنای طبیعی، از سهمی ویژه در این باره برخوردار شد و شاه را ههایی چند در آن شکل گرفت 3. مطالعۀ هر بخش از این شاهرا هها می تواند به روشن شدن بخشی از زوایای ناشناخته این فرهنگ بینجامد
ناصر نوروززاده چگینی, لیلا فاضل
PDF
این روزها به دنبال گرایشهای گوناگون پدید آمده در حفظ محیط زیست و ابراز علاقه مندی به معماری پایدار و سبز، به بام ساختمان توجه خاصی شده است. ایده هایی چون بام سبز، بام حیات، با غ بام،و ... نشانگر برخی از رویکردهایی است که در این زمینه به بام ابراز میشود.در معماری سنتی ما نیز حیا طهای مرکزی و بام دو فضای باز مهم و کارا در ساختمان هستند و مردم از آنها بهره م یبردند. متأسفانه امروزه دیگر نه از آن حیاط های سبز و حوض آب و زندگی پیرامون آنها خبری است، و نه از بام های کاهگلی که شبها بر روی آن می خوابیدند و با تماشای ستارگان به خواب م یرفتند. با مهایی که علاوه بر خوابیدن، محلی برای خشک کردن لباس و میوه و سبزی و غیره بود. بام هایی که یکی از فضاهای زنده خانه به حساب آمده و کارکردهای خاص خود را داشت. در جهت برقراری رابط های سازنده بین دو مورد فوق )گرای شهای پدید آمده در مورد با مهای سبز، و وجود پیشین های خوب و ارزشمند در زمینۀ طراحی بام در معماری سنتی مان( شایسته است که به طراحی بام توجهی دوباره مبذول شود و برای زنده کردن این بخش مهم ساختمان و سوق دادن آن به سمت عنصری مطلوب و خوشایند در بنا اقدام کرد. در مقالۀ حاضر سعی شده که به این موضوع توجه شود. برای این منظور در بخش اول که بعد از مقدم های کوتاه خواهد آمد، به ذکر برخی از پیامدهای مثبت زنده شدن بام اشاره و در بخش دوم به توضیحاتی پیرامون عوامل مؤثر در طراحی بام و نکات قابل تأمل در طرح آن پرداخته میشود
ناهيد صادقی پى
PDF
تقريباً هم شمار با تعداد طراحان، تعريف فرایند طراحي و روش حل مسئله هست؛ ذكر اين رو شها و تجرب ههاي مختلف طراحي از آن حیث كه هم قد م هايي در راه رشد طراح و هم مايۀ نقد روش شناسان است اهميت دارد. به همین سبب ساختار اصلي اين نوشتار بر پايۀگزارش يك فرایند طراحي و بازنگري نقادانۀ آن، شكل گرفته است،به اين صورت كه به دنبال مسئلۀ اصلی مقاله دربارۀ چگونگي بهر همندي از موسيقي در روند طراحي معماري، يك تجربۀ طراحي با موضوع «واحد همسایگی » نقل خواهد شد، كه در فرایند آن استفاده از موسيقي نقش به سزايي دارد. سپس اين فرایند طراحي، بااستفاده از تجربيات شخصي، و به مدد نظرات انديشمندان موسيقي، و رو ش شناسان مقولۀ طراحي، از ديدگاهي نقادانه بازنگري خواهد شدو در پايان نتيج هگيري و راهكارهايي برای بهبود اين فرایند طراحي،مطرح خواهد شد.
فرهاد شریعت زاد
PDF
این نوشتار برآمده از پژوهشی دربارۀ ارتباط میان معماری و پدیدارشناسی است، یعنی همان مکتبی که تأثیر آن بر جریانات هنری امروز، به ویژه معماری پسامدرن، آشکار است. م یدانیم که یکی از تأثیرات این مکتب فلسفی در حوزۀ مبانی نظری معماری، باز شدن باب مباحثی در پدیدارشناسی مکان، جایگاه بستر و زمینۀ اثر در طراحی معماری، و همچنین اهمیت یافتن مباحث پدیدارشناسی ذهن و تأثیر آن در نقد آثارِ معماری است. تعلیق پی شفر ضهای فرهنگی، اجتماعی، عقیدتی، و بیش از همه تأثیرات علم جدید، هدفی است که پدیدارشناسان با دستیابی بدان در جس توجوی تجربهای بلاواسطه از جهان پیرامونی اند. این تعلیق، که هوسرل از آن به «اپوخه » یاد کرده است، نظر به تفاوت آرای پدیدارشناسان، الزاماً نتایج مشابهی در بر نداشته است. این جدایی در نتیجه و روش را می توان آشکارادر نظرات هوسرل و هایدگر مشاهده کرد. در این پژوهش نیز هدف جست وجوی رگه هایی از تفاوت در رویکردهای اشاره شده در برخوردهای پدیدارشناسانه به معماری است.بدین منظور، در این نوشتار به شرح ارتباط پدیدارشناسی و معماری پرداخته ایم و با تفکیک پدیدارشناسی متأثر از هوسرل و پدیدارشناسی متأثر از هایدگر به تفاوت در رویکردهای پدیدارشناسی به معماری اشاره کرده ایم. در پایان نیز با بازشناسی عنصر شهری «میدان » به تشریح بیشتر موضوع پرداخته ایم. نتیجۀ مطالعه نشان میدهد که رویکرد پدیدارشناسانه به معماری از منظر های دگر اشاره و تأکیدی صرف است بر آن ‌جا بودگی «کارِ معماری » در کنار چیزهای پیرامونی، در حالی که آغاز شناخت پدیداری چون معماری در پدیدارشناسی از منظر هوسرل به ناب آگاهی و تصورات ذهنی از «اثرِ معماری » ختم میشود.
مصطفی پورعلی
PDF
در سخن گفتن از «معماری اسلامی ایران »، باور متعلق این معماری را به اسلام و ایران دربطن خود دارد. در این مقاله کوشش میشود مفاهیم معماری وابسته به ایران و معماری متصف به اسلام روشن شود و در عین حال پاسخي براي این سؤال مهم یافت شود كه راه فهم اين معماري از كجا ميگذرد؟ و آيا با مطالعه در آنچه اين معماري از اسلام و ايران گرفته است ، م يتوان به در يك غایي از آن رسيد؟به اين ترتيب در ابتدا از اهميت اين دورۀ تاريخي معماري و لزوم مطالعه روي آن در شرايط فعلي گفته و از چگونگي نزديك شدن به آن سؤال می شود. در ادامه، براي روش نتر شدن موضوع، معناي سه مقولۀ «معماري و تاريخ معماري « ،» اسلام و معماري اسلامي »، و «ايران و معماري ايراني » و پاسخ سؤال چگونگي فهم اين معماري در آنها دنبال و آنگاه براي يافتن پاسخ، به شروط لازم شناخت معماري اشاره و نحوۀ نزديك شدن به «واقعۀ اصلي معماري » ، در هر معماري، مداقه می شود. سپس به معماري و بستر فرهنگي آن و اينكه شناخت بستر فرهنگي در درك غایي يك معماري چه نقشي دارد پرداخته ودر آخر مطالب جمع بندی میشود.
کامبیز حاجى قاسمى
PDF
به منظور مشارکت شهروندان درامر برنامه ریزی و مدیریت شهری نهاد شورای اسلامی شهر در سال 1377تشکیل شدو شروع به کار کرد. با تشکیل این نهاد تشکیلات جدیدی با ماهیتی دمکراتیک وارد نظام مدیریت شهری شد که می تواند زمینه مشارکت شهروندان را مهیا کند. از این رو، کارآمدی نهاد دمکراتیک شورا و با استفاده از نظریه حکمروایی خوب ، عملکرد شورای شهر ، مطالعه شده است. در این مطالعه مولفه های « مشارکت ، شفافیت و اطلاع رسانی ، پاسخگویی ، قانون مداری واثر بخشی » از دید شهروندان بررسی شد. 98 نفر از شهروندان در نمونه آماری از جامعه سلطانیه و 15 نفر اعضای شورای شهر طی سه دوره فعالیت انتخاب شدند. روش این تحقیق با تحویل دو نوع پرسشنامه به شهروندان و مسئولان و نیز تحلیل کمی و محتوایی مصوبات شورای شهر طی سه دوره فعالیت است . تحلیل داده های مطالعه نشان می دهد که محدودیت اختیارات ، کمبود منابع مالی ، ابهام در ارتباط شورا با ارگان های دولتی محلی (به ویژه سازمان میراث فرهنگی ) عوامل بیرونی و فقدان دانش توسعه شهری و دید راهبردی اعضای شورا عوامل درونی ای هستند که منجر به ناکارآمدی شوراها شده است. هر چند مدت زمان زیادی از عمر شورا در ایران نمی گذرد و این نهاد برای نهادینه شدن نیاز به زمان دارد، باید توجه داشت تجربه اندوزی با این اختیارات محدود و تصمیم گیری بدون تمرکز زدایی واقعی ، نتیجه ای جز سلب اعتماد روزافزون مردم نسبت به شورای شهر در پی نخواهد داشت .
زهره فنی, مهدی نورمحمدی
PDF
موضوع برخورد با بافت های فرسوده و سامان دهی آن طی سال های اخیر به مسئله اصلی شهرسازی و معماری کشور تبدیل شده است و طرح های سامان دهی ، نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده دراین سال ها فزونی گرفته است. این طرح ها در عین دارار بودن مبانی نظری قابل قبول و همگام با مفاهیم روز جهانی ، کارایی شان را از دست داده اندو فاقد چارچوب و ضمانت های اجرایی هستند. پرسشی که در این میان مطرح می شود دلایل ناکامی و راه حل های تحقق پذیری طرح های شهری است و این که آیا راه کارهای جدیدتر و یا بومی برای اجرایی شدن طرح های شهری وجود دارد؟ انگیزه و تالیف این مقاله حول سه محور به این شرح است : 1) موضوع بافت های فرسوده شهری نه تنها مسئله اصلی پایتخت ، بلکه مشکل شهرهای دیگر کشور نیز هست و به مسئله ای ملی تبدیل شده و اکنون بیش از هر وقت دیگر نیازمند یک نظریه شهرسازی مشارکتی ا ست ، زیرا به رغم تهیه طرح های مختلف طی سالیان گذشته عملا این طرح ها در مرحله اجرا متوقف شده و در صورت انجام نیز به صورت موردی و محدود بوده و قابل تعمیم به سایر مناطق نبوده است 2) یک دهه تجارب نظری و عملی نگارنده در حوزه مدیریتی شهرداری منطقه یک(شمیران ) می تواند برای مدیران و محققان دیگر مناطق شهری یک تجربه علمی و عملی برای دستیابی به الگوهای ساخت و ساز سالم در محلات و شهرهای وطن اسلامی شود. 3) عرضه تلخ و شیرین های تجربی می تواند سبب پایه گذاری مسیری صالح برای نسل جوان متخصص ، دانشجویان و محققان این رشته باشد تا از این رهگذر توان خلق اثر در نسل جوان افزایش یابد . اکنون پس از یک دهه تجربه شهرسازی کشور فرصتی مناسب برای تبادل نظرها و تجربیات در حوزه مطالعات نظری ، برای پی ریزی نظریه شهرسازی مشارکتی در سامان دهی بافت های فرسوده شهری فر اهم آمده است. نظریه پیشنهادی دراین تحقیق مبتنی بر ایده مشارکت مردمی ، از طرح تااجرا است . اعتقاد به مشارکت مردمی و جلب همکاری ساکنان از طراحی تا اجرای طرح های شهری ، ناشی از تجارب ده ساله در روند تهیه طرح های بافت های فرسوده شهری منطقه یک (شمیران ) شامل : آبک ، باغ شاطر ، قیطریه ، چیذر ، دربند ، امامزاده قاسم بین سال های 79 تا 88 است . اندیشه مشارکت مردمی در شهرسازی در یک فرایند علمی نظریه سازی شده و در قالب نظریه « مهندسی اجتماعی » تنظیم شده است . مهندسی اجتماعی به حضور و مشارکت مردم از ابتدای شروع مطالعات طرح سامان دهی تا اتمام آن تاکید دارد و با رویکرد طراحی با همکاری مردم به این موضوع می پردازد. نظریه مهندسی اجتماعی در یکی از بافت های فرسوده شهری در منطقه نوزده شهرداری تهران بین سال های 86 تا 89 به اجرا در آمده است که از نتایج آن می توان به سرعت اجرای کار ، اطمینان خاطر از رضایت گروه های هدف ، اعتمادسازی نسبت به طرح و کاهش معترضین و ارتباط مستمر و موثر بین مردم و مدیریت شهری اشاره کرد. در گام اول این مقاله تاریخچه طرح های شهری و نقش مشارکت مردمی در تحقق این طرح ها در بافت های فرسوده شهری کشور از سال های 1350 تا 1380 بررسی و نقاط قوت و ضعف هر یک از روش های به صورت کاملا مختصر جمع بندی و مطرح می شود. در گام دوم پس از آسیب شناسی روش های نوسازی بافت های شهری ، رویکرد جدید نظریه « مهندسی اجتماعی » در تحقق نوسازی بافت های فرسوده در قالب الگوی « شمسه نوسازی » پیشنهاد می شود. و در گام سوم نتایج عملی و اجرایی مهندسی اجتماعی در محله نعمت آباد تهران بیان خواهد شد.
بهمن ادیب زاده
PDF