دوره 14, شماره 4-3

پاییز و زمستان 1383

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

شهرها به مرور زمان رشد و توسعه می یابند و با این توسعه دائماَ در حال تحول و تغییری به هم ریختگی و عدم توازن است. به این به هم ریختگی و عدم توازن«مسئله » گفته می شود. چنانچه این عدم توازن ضعیف، متوسط یا شدید باشد، می توان بدون اطلاق «مسئله»، آن را «بحران» و نهایتاَ «فاجعه» نامید. ساکنان شهرها و خصوصا مجموعه مدیریت شهری آن به اشکال گوناگون روزمرگی و برنامه ای در صدد حل و فصل این به هم خوردگی و عدم توازن اند. زمان، انرژی و امکانات بسیاری به طور مداوم صرف این امر می شود.به نظر میرسد با تفاوتهایی در محیط های آموزشی نیز وضعیت به همین منوال باشد. می توان گفت که در بیشتر موارد به نوعی در تشخیص و تعیین مسائل مبتلا به شهر دچار ناتوانی و سردرگمی شده ایم و علائم و نشانه های مسئله را با خود مسئله اشتباه میگیریم. به همین دلیل در تلاشهای خود به منظور برطرف کردن آن به نتیجه نمیرسیم. این مقاله با نگرشی سیستمی، پس از ارائه تعریف ها، ویژگی ها، خصوصیات و انواع مسئله به موارد مطرح در شناسایی مسائل شهری، روشهای مواجه با مسائل شهری، سازگاری سیستم شهری و کنترل سیستم شهری می پردازد و در نهایت مدل سلسله مراتبی تشخیص و رویارویی با مسائل شهری را ارائه می دهد.
حسین نورمحمد زاده
PDF
با توجه به کمبود مسکن و سیاست گذاری های اخیر برای تأمین آن مطابق الگوی مصرف مسکن در کشور، فضای باز یا حیاط از برنامه طراحیواحدهای مسکونی مستقل حذف یا بسیار محدود شده است. ایجاد شرایط مطلوب به گونه ای که ساکنان هر محله فضای کوچه را ادامه فضای باز خانه و مکان فعالیت های مکمل زندگی روزمره به شمار آورند.می تواند نقش مهمی در زندگی شهری داشته باشد. فضاهای باز مسکونی، هم از نظر برقراری روابط اجتماعی در مقیاس همسایگی و محله ای و هم از نظر ساختار و سیمای شهر و تأمین پیوستگی بافتهای مسکونی محله که واحد اصلی تشکیل دهنده شهرها شمرده می شوند – اهمیت می یابد. وجود سلسله مراتب در فضاهای دسترسی و ایجاد رابطه ای منطقی، منسجم، پیوسته و خوانا بین سه عنصر اصلی ساختمان، معابر و فضاهای عمومی عاملی موثر در هویت بخشی و شناسایی محلات مسکونی خواهد بود. به موازات تکمیل طرح مصوب« اصول طراحی محله های مسکونی در تناسب با شرایط جسمی و روانی کودکان و سالمندان »، پروژه تحقیقاتی«رهنمودهای طراحی فضاهای باز محله های نسکونی متناسب با شرایط سالمندان» در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن به اجرا در آمد. در این مقاله بخشی از دستاوردهای پروژه مذکور، شامل مبانی و رهنمودهای طراحی فضاهای باز مسکونی ارائهخواهد شد. رهنمودهایی که لازم است در طراحی یا بهسازی فضاهای باز مسکونی در نظر گرفته شوند تا با ایجاد فضاهایی قابل دسترسی، ایمن پویا و زنده، امکان تعامل اجتماعی سازنده فراهم آید.
شعله نوذری
PDF
در این تحقیق ردپای قداست در معماری اسلامی ایران بررسی شده است. به عبارتی، شناسایی عواملی که خاصیت فرازمانی و فرامکانی به این معماری داده شده است، اشاره به عالم معنا و رمز و راز معنایی دارد و قابل دریافت توسط همه انسانها در همه اعصار و فرهنگ ها بوده و آنها را تحت تأثیر قرار می دهد. ویزگی های معماری اسلامی ایران از این نظر عبارتند از هدفمندی ساختاری، داشتن داستان زندگی، استقرار متناسب یا شأن فضا، کمال گرایی، الگوپذیری، رعایت اندازه و تناسبات موزون، قوام یافتگی، رعایت ترجیح و مرجحات، رعایت قناعت و نهایتاَ پیوستگی با طبیعت. در پایان، معماری معاصر ایران در مقایسه با این ده ویژگی برسی شده و مهم ترین عواملی که موجب تفاوت بنیادی و ماهیتی آن با معماری اسلامی ایران شده است، یعنی فردگرایی، بی قانونی و غرب زدگی معرفی می شود.سپس با توجه به شرایط موجود، راه حل هایی برای عبور از این مشکل و سوق دادن معماری معاصر به سوی کمال و محسنات معماری سنتی اسلامی پیشنهاد شده است.
منصوره طاهباز
PDF
طی هشت سال دفاع مقدس ایران در برابر عراق (1367-1359)، با انکه صدمات انسانی و مادی جبران ناپذیری به کشور وارد شد.تجربیات ارزنده ای در زمینه های گوناگون علمی از جمله معماری و شهرسازی به دست آمد. در این خصوص ، رشته های مختلفی در طراحی معماری دفاعی موثر با یکدیگر در تعامل بودند، از جمله رابطه«ترس» در حوزه علم روان شناسی و «معماری» در حوزه علوم فنی مهندسی. تجربیات رزمندگان، که به طور مستقیم و پیمایشی در جبهه ها بررسی شد، می تواند در قالب خاطرات، مجدداَ به روش «تحقیق کیفی» مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و از آن قواعد و دستورالعمل هایی از جمله در طراحی معماری دفاعی به دست آید. در این مقاله نویسنده سعی دارد خاطرات خود را از جبهه، به صورت تحقیق کیفی تجزیه و تحلیل کند. ان مقاله شامل دو بخش است که قسمتی از بخش نخست آن در این شماره مجله ارائه شده است. مسلما بهره گرفتن از خاطرات رزمندگان در مباحث علمی و دانشگاهی نو پاست و نیازمند پردازش و توجه بیشتر و پژوهش های گسترده تری است، تا با کشف قواعد علمی از تجارب هشت سال دفاع مقدس و به کار بستن این تجربه ها در طراحی معماری و شهرسازی بتوان صدمات انسانی و مادی بحران های گوناگون از جمله جنگ را کاهش داد.
احمد اصغریان جدی
PDF
این مقاله نگرشی است تحلیلی بر جایگاه پایان نامه و نحوه داوری آن در روند آموزشی دوره کارشناسی ارشد رشته معماری با تکیه بر مطالعه موردی فارغ التحصیلان دانشگاه شهید بهشنتی(ملی ایران) در سالهای 1339-1359. هدف از تدوین این مقاله، بررسی نحوه ارزشیابی نهایی فارغ التحصیلان دوره کارشناسی ارشد رشته معماری با توجه به بنیه و توان علمی دانشجو در مدت تحصیل است که در آن همبستگی میان عوامل مداخله گر متعددی همچون استاد راهنمای پروژه، موضوع ، نمره و درجه پروژه نهایی، هیئت داوران و طول مدت تحصیل، مطالعه شده است. مقاله از دو بخش اصلی تشکیل شده است: بخش توصیفی که به ارائه داده و اطلاعات مربوط به دانشجویان شاغل به تحصیل در سالهای مورد مطالعه می پردازد و بخش تحلیلی که وظیفه سنجش همبستگی میان این داده ها و اطلاعات را از طریق روشهای مختلف آماری بر عهده دارد.
سعید میرریاحی
PDF
یکی از حوزه های مهم تحقیق در معماری، تاریخ معماری است. نویسنده این مقاله تحقیق در تاریخ معماری را از نوع تحقیق تفسیری – تاریخی می داند و میکوشد، متناسب با مجال مقاله، این نوع تحقیق را تعریف و حدود و راهکارها و قوت ها و ضعف های آن را آشکار کند. بدین منظور، در مقدمه مقاله درباره تحقیق تفسیری – تاریخی سخن میگوید.این تحقیق نوعی از «تحقیق تفسیری» است که موضوع آن در گذشته روی داده است. در تقسیم بندی کلی تحقیق به دو دسته تحقیق تفسیری – تاریخی، بیشتر ذیل تحقیق کیفی جای میگیرد. باب 2 مقاله به بیان روایی در تحقیق تفسیری – تاریخی، شباهت های و تفاوت ها ی روایت تاریخی و داستان و مقام خیال در پرداختن به روایت تاریخی اختصاص دارد. مولف مابقی مقاله را در دو مبحث راهبردی و شگردی (تاکتیکی) تنظیم کرده است. در باب 3 به چهار دیدگاه در فلسفه تاریخ و تدثیر انها بر تحقیق تفسیری – تاریخی (شامل قانون فراگیر همپل – پوپر حرکت روی مطلق هگل، ساختارگری لوی – استروس، پساساختارگری فوکر ) می پردازد و مثالهایی از برخی از آنها در تحقیق معماری می آورد. در باب 4 از شگردهای گردآوری داده های تاریخی و سامان دهی و ارزیابی آنها سخن میگوید. باب5 به شگردههای ارزیابی داده ها و اقسام قراین تاریخی اختصاص دارد. نویسنده در باب 6 نمونه ای جامع از کاربرد شگردهای ارزیابی در بررسی معماری اینکاها می آورد. در باب 7 ، آخرین باب مقاله، قوت ها و ضعف های تحقیق تفسیری – تاریخی را بررسی میکند – (مترجم)
مهرداد قیومی
PDF
روند رو به رشد جمعیت کشور در چند دهه اخیر و جابه جایی های گسترده آن و سیاستهایی که در پی رشد و توسعه کشور اتخاذ شد، مشکلاتی در زمینه مسکن به وجود آورد که از آن با عنوان«بحران مسکن» یاد میشود. در این میان، گروهی که نظرات و آرای آنها عملا بر سیاستهای مسکن تأثیرگذار بوده است، ریشه این بحران را در ناتوانایی برای ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا می دانستند و به زمینه های تولید بیشتر مسکن اعتقاد داشتند، اما گروهی دیگر بحران اصلی را فراتر از این موضوع و زائیده درک نادرست از ماهیت سکونت دانسته و به دنبال ارائه راه حلهای دیگر بوده اند.در این مقاله سعی شده است تا با روشن کردن ریشه های تاریخی – اجتماعی – اقتصادی مشکل مسکن در ایران، اقدامات و خلاء هایی بررسی شود که منجر به بروز این بحران شده است و در پی آن مدلی علی مرتبط با آسیب های موجود در زمینه مسکن ارائه گردد. سپس با بیان و تعامل موجود بین عوامل بروز این بحران، ضرورت جامع نگری در تأمین و طراحی مسکن مناسب و پرهیز از ارائه راهحلهای انتزاعی و مجرد، به عنوان راهبردی ااسی برای برطرف کردن مشکلات مسکن و خروج از بحران موجود پیشنهاد شود.
محسن سرتیپی پور
PDF