دوره 12, شماره 4-3

پاییز و زمستان 1381

فهرست مطالب

علوم فنی و مهندسی

در دوره معاصر روش های مختلفی برای تحلیل فضای معماری به کار گرفته شده است.روش شکلی(فرمال)، تاریخی و اقلیمی برخی از آن ها میباشند.روش اسپیس سینتکس که در اینجا به نحو فضا ترجمه شده است قرابت موضوعی و مفهومی به شیوه دسته بندی واژگان از اوایل دهه هفتاد در انگلستان رواج یافت. به مدد این روش که اولین بار از سوی استیدمن بیل هیلیر و جولیان هانسن مطرح شد باب تازه ای از مبحث ریخت شناسی در معماری گشایش یافت. هدف اصلی محققین درگیر با این موضوع پی بردن به روابط اجتماعی در فضا مانند ایجاد حریم ها درجه خصوصی و عمومی بودن فضاها می باشد.برای رسیدن به این اهداف از نمودارهای توجیهی استفاده شده است.نگارنده چندسال در محضر یکی از اساتید این موضوع دکتر براون در دانشکده معماری منچستر در این باره به تحقیق پرداخته و این مقاله بخشی از تحقیق را شامل می شود. در این مقاله نخست درباره واژه سینتکس و سپس به کارگیری روش نحو فضا در معماری و در پایان ویژگی های مختلف آن بحث خواهد شد.
غلامحسين معماریان
PDF
مقالات کرسول در زمینه مبنای پیدایش و روند تحول مناره که در سال 1926 میلادی منتشر گردید، از جمله آثار اولیه او در شناخت نحوه شکل گیری گونه ای مشخص از بناها بر اساس شیوه خاص وی در طبقه بندی بناها و اخبار مربوط به آنها از راه ثبت و مطالعه تدارج دقیق تاریخی رویدادها به شمار می آیند. بدون شک زمینه اصلی گرایش کرسول به انجام چنین پژوهشی را می توان در پیچیدگی و ابهامی که ده ها سال پیرامون فهم این موضوع وجود داشته است، یافت.
جاناتان ام.بلوم, محمدرضا بذل جو
PDF
قرن بیستم به ویژه به دلیل عملکرد و توسعه شهری و شهر نشینی شاهد مخاطره آمیزترین بهره برداری ها از محیط طبیعی بوده است. هر چه شهرها بیشتر توسعه یابند و بزرگتر شوند منابع بیشتری را طلب میکنند و خطر تخریب محیط زیست را افزایش میدهند.بارگذاری شهری خواه ناخواه در شمار دخالت های وسیع در ساخت اکوسیستم های خشک و نیمه خشک که از حساسیت زیادی برخورداند محسوب می شوند. هدف از این نوشتار،پیمایشی در اثرات شهرنشینی و توسعه فیزیکی – کالبدی شهر بر گسترش بیابان ها، بررسی شیوه های زیست مسالمت آمیز با این نواحی و معرفی شهرهای اکولوژیکی در قالب شهر های کوچک به عنوان مساعدترین شکل شهرنشینی در رابطه با نواحی حساس بیابانی است.
زهره فنی
PDF
این نوشتار با بهره جویی از مطالعت انجام شده نظری و تجربی جهانی و به نحو خاص مرور مطالعات طرح توسعه نهبندان به شناخت مبانی آمایش مناطق مرزی پرداخته است.به این منظور پس از بیان مختصر پایه های نظری و تجارب جهانی و اشاره به اطلاعات و بیان آماری جامع منطقه مرزی فوق، به تحلیل یافته های مطالعاتی و استنتاج ویژگی های خاص این مناطق اشاره شده و به این نتیجه رسیده است که : آمایش مناطق مرزی به مفهوم تعریف دو اصل کلی امنیت و توسعه با رعایت اصل تناسب روی زمین است.ناگفته نماند که موفقیت هرگونه برنامه ریزی در این مناطق منوط به توجه هم زمان آن ها و پرهیز از اعمال نگرشی یک سویه نگر است.
علیرضا عندلیب, شریف مطوف
PDF
توسعه کالبدی شهرهای ما همواره با ظهور واحدهایی با شکل های جدید همراه است. شهرسازی برای نظارت و جلوگیری از تشدید چندانگی در شکل شهر ها بهارتقای توانایی ای نظری و مهارت های عملی برای انسجام این اجزای نوظهور در کل شهر نیازمنداست. برای نیل به این هدف در این نوشتار دو مقصد عمده دنبال شده است: 1. شکاف سازی مفهوم شکل منسجم 2. اگاهی از ارای شهرسازان برای انسجا شکل شهر ها با اکید بر تدوین قضایای نظری و وجوه کیفی انسجام در متون شهر سازی. این تحقیق با استفاده از روش فرا تحلیل اجام شده که در آن با مطالعه متون شهر سازی ایجاد اشکال نوینی از اندیشه ها با انسجام اشکال خاصی از اندیشه های گذشته امکان پذیر است. مطالعه این آثار رویکردهای وحدت گرایی، کل گرایی، سازمندگرایی، زیبایی گرایی، یاختارگرایی و زمینه گرایی را در بر گرفته و در هر رویکرد واژه شناسی، مفروضات فلسفی، روش شناسی، اصول و قواعد و فرایند طراحی آن بیان شده است.ترکیب این رویکردها به ارایه تعریفی جدید از انسجام منجر شده است. : انسجام کالبدی، فرایند سازمان دهی عناصر متنوع وابسته به هم در شکل شهر است که در آن روابط متقابل یا مشارکت ضروری و همزمان میان اجزا به طور ذهنی و عینی با هدف ایجاد کل هدفمند، یکپارچه، آراسته ، خوانا، معنی دار و همگرا با روند های طبیعت صورت میگیرد.از این تعربف میتوان نتیجه گرفت که انسجام مفهومی تک بعدی نیست و حاوی مفاهیم پیچیده ای است که ر قالب یک واژه خاص آشکار شده است.
نوین تولایی
PDF
هنر ذن تجربه لحظه "بی خودی" و "بی عملی" است، کمال عمل و "ناهنر" است.هنر ژاپنی در تداوم سنتی پایدار، نقش فراگیر خود را تاکنون حفظ کرده است."ژاپنی ها که در متمدن ساختن خویش نقشی فعال داشته ان، همه چیز را در غربال دهنیت ژاپنی می گذرانده اند.ژاپن به عنوان یک تمدن شرقی به طور طبیعی وارد دوران تجدد(مدرنیته) شده است بدون اینکه از سنت هایش بریده باشد. سنتهای پویای ژاپن مبتنی بر یک فرهنگ با ساختار ترکیبی و متکی بر بینش کل نگر و وحدت گرا است.هنرژاپنی در دوران تجدد از سنت خود منقطع نشده است بلکه به صورتی پویا همواره از درون نو میشود و جریان و سیلان خود را در زان ادامه می دهد، هنر ژاپنی یک جریان تداوم و بسط است که تظاهرات آن در صورت های کثیر، متحدیا متناقص همه حتایتگر معنایی درونی و وحدتی ذاتی اند. هنرژاپنی یک جریان ظهور است مرتبه ای متعالی از آفرینش انسانی که ناشی از درون بینی و شهود است. به همین سیاق دریافت و فهم آن نیز مستلزم دست یافتن به شناختی شهودی است، هنر ناهنر بیش از آنکه آموختنی باشد دریافتنی است
لادن اعتضادی
PDF
در این مقاله با بیانی تحلیلی به شباهت قابل توجهی پرداخته شده است که بین یکی از طرحهای معمار معاصر و مشهور غربی لئون کرایر با یکی از معروف تریت آثار معماری دوره اسلامی ایران وجود دارد. چنین شباهتی در دو راستا یکی کیفی و اجمالی و دیگری کمی و تفصیلی، مورد تشریح قرار گرفته که پس از معرفی مختصر و توضیحات اولیه ارائه می گردد.هدف از تشریح چنین شباهتی، این است که با فراخوادن قضاوت خواننده وجود نوعی الهام گیری اعلام نشده از معماری اسلامی ایران را در معماری معاصر غرب به عنوان نمونه مورد اشاره قرار دهد.
محمد ایرانمنش
PDF
از آنجا که معماری و شهر سازی گذشته ایران به شدت با کمبود سوابق مکتوب رو به رو است لذا بازخوانی مجدد وقفنامه ها به عنوان مراجعی ارزشمند در این باب به منظور دست یابی به سیمای ابنیه محلات و شهر ها و نیز چگونگی طراحی و اجرا مدیریت و ساماندهی تأمین منابع مالی و تعمیر و نگهداری بسیارحایز اهمیت است. این نوشتار با چنین هدفی به مجموعه مرکز محله علیقلی آقا، یکی از مراکز محله بزرگ بید اباد در اصفهان می پردازد.هسته اولیه این مرکز محله توسط علیقلی آقا برادر خسرو آقا یکی از خواجگان و محارم دربار شاه سلیمان و سلطان حسین صفوی، با ساخت و اتمام مسجد، حام و بخشی از بازارچه شکل میگیرد و اگرچه در گذار زمان دستخوش تغییر و تحولاتی می شود اما خوشبختانه هسته اولیه هم چنان از حدود 1125 ه.ق تا امروز بر جای و استوار است. بخش نخست نوشتار حاضر با بازخوانی وقفنامه به معرفی و نیز تحلیل آن از دیدگاه نحوه تأمین درآمد و مصارف آن سازماندهی نیروی انسانی و تعمیرات و نگهداری موقوفه میپردازد.محور اصلی بخش دوم این نوشتار بررسی اجمالی کالبد مرکز محله در سه قسمت است که در قسمت اول تحت عنوان "کالبد دیروز" براساس متن و حاشیه وقفنامه در قسمت دوم با عنوان "از دیروز تا امروز" براساس بعضی منابع مکتوب و بیشتر منابع شفاهی و نهایتا در قسمت سوم با عنوان "کالبد امروز" بر پایه وضعیت موجود به بررسی اجمالی سیمای این مرکز محله تاریخی در گذر زمان میپردازد.
محسن طبسی
PDF
ویژگیها و مختصات شهر آرمانی یا مدینه فاضله که با تعابیری چون ارمانشهر ناکجااباد یوتوپیا و هیچستان در آرا و نظریات مختلف به کار گرفته شده است، از دو طریق قابل پی جویی است. یکی، از مطالعه آثار آنان که به طور مستقیم از مدینه فاضله و محیط زندگی آرمانی انسان سخن گفته اند، و دیگر، از بررسی و غور در آثاری که اصول و ویژگی هایی برای مشی و زندگی انسان تبیین نموده و به کار بستن آن ها را ضامن سعادت انسان شمرده و به لحاظ تآثیر آن ها بر فضای زیست، به طریقی دیگر، متضمن تفسیر و معرفی شهر آرمانی است. این نوشتار مقدمه ای است بر شناخت خصوصیات و ویژگی های آرمانشهر اسلامی، با این اعتقاد که تفکر و تعالیم اسلامی به عنوان الگویی کامل نمی توانسته نسبت به روابط اجتماعی انسان، ارتباط انسان با محیط و نیز نسبت به چگونگی فعالیت ها و فضاهای فردی و جمعی بی تفاوت بماند و اگر نه به صورت مستقیم، به عنوان برنامه زندگی برای انسان دستوراتش بر معماری، شهر و محیط زندگی مسلمین تأثیرگذار است.
بهناز امین زاده, محمد نقی زاده
PDF