palette
سنجش میزان تاب‌آوری و چگونگی توزیع آن در محلات شهر تهران

چکیده

در کشورهای بیشتر توسعه­یافته تغییرات چشمگیری در نگرش به مخاطرات دیده می­شود؛ به طوری که دیدگاه غالب از تمرکز صرف بر کاهش آسیب­پذیری به افزایش تاب­آوری در مقابل سوانح تغییر یافته است. بر این اساس، در برنامه­ریزی­های کاهش مخاطرات باید به دنبال ایجاد و تقویت ویژگی­های جوامع تاب­آور باشند. در این میان، به مفهوم عام، شهر تهران به دلیل شرایط خاص طبیعی و جغرافیایی آن مستعد شوک­های متعددی ازجمله زلزله، سیل، و... است که ضرورت توجه به مفهوم تاب­آوری شهری را می­رساند.

در این مقاله هدف سنجش تاب­آوری شهر تهران به منزلۀ اولین گام در فرایند تاب­آور کردن شهر با به­کارگیری مدل و شاخص­های تعیین­کنندۀ تاب­آوری و بیان روشی برای بررسی آن است. برای نیل به این هدف با استفاده از داده­های آماری سال 1390 محلات شهر تهران و به­کارگیری روش شاخص­های تاب­آوری خط مبنا برای جوامع و تمرکز بر مجموعه­ای از شاخص­ها بر اساس مدل اصلاح­شدۀ تاب­آوری مکانی بلایا (DROP)، عرضه­شده از سوی کاتر و همکاران در سال 2008، مدل مفهومی مطالعه ساخته و برای محاسبۀ شاخص تلفیقی تاب­آوری مدل تحلیلی F’ANP، که ترکیبی از تحلیل عاملی و مدل شبکه­ای ANP است، استفاده شده است. پس از تدقیق مدل مفهومی از طریق انجام تحلیل عاملی تأییدی، به تفکیک ابعاد تاب­آوری، 23 شاخص تبیین­کنندۀ تاب­آوری شهری در شهر تهران، پس از تحلیل عاملی اکتشافی، به شش عامل اجتماعی­ـ اقتصادی، دسترسی به خدمات عمومی، زیرساخت­ـ جامعه­ای، فضای باز (زیرساختی)، فعالیتی­ـ اقتصادی، زیرساختی منجر گردیدند که این عوامل و شاخص­های آن­ها برای انجام فرایند مدل تحلیلی F’ANP به منظور استخراج ضریب اهمیت نسبی به کار گرفته شدند. این ضریب اهمیت با روش تلفیق حسابی ترکیب و نهایتاً شاخص تلفیقی تاب­آوری محلات شهر تهران به دست آمد و در سطح محلات شهر تهران ترسیم گردید. نتایج تاب­آوری بیشتر محلات نیمۀ شمالی تهران را در مقایسه با نیمۀ جنوبی نشان می­دهند.

واژگان کلیدی
تاب‌آوری شهری، DROP، تحلیل عاملی، F’ANP، تهران

منابع و مآخذ مقاله

رفیعیان، مجتبی و محمدرضا رضایی و علی عسگری و اکبر پرهیزکار و سیاوش شایان. «تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور (CBDM)»، در برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ش 72 (زمستان 1390)، ص 19-41.

رمضانی، راضیه. دستیابی به چارچوب انگاشتی تاب‌آوری شهری و ارتباط آن با فقر مورد پژوهی شهر تهران، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، رسالۀ دکتری، گروه شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، 1396.

شریف‌زادگان، محمدحسین و حمید فتحی و بهزاد ملک‌پور اصل. حکمروایی خوب، نهادسازی برای توسعه، آموزه‌هایی از سطح ملی تا شهری و تجربه‌ای از ایران، تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1394.

زبردست، اسفندیار. «کاربرد مدل F’ANP در شهرسازی»، در نشریه هنرهای زیباـ معماری و شهرسازی، دوره 19 ش 2 (تابستان 1393)، ص 23-38.

Adger, W.N. “Social Vulnerability to Climate Change and Extremes in Coastal Vietnam”, IN World Development, 27(2) (1999), pp. 249-269.

Bahadur, A.V. & M. Ibrahim & T. Tanner. The Resilience Renaissance? Unpacking of Resilience for Tackling Climate Change and Disasters, Brighton, 2010.

Béné, C. & A. Newsham & M. Davies & M. Ulrichs & R. Godfrey‐Wood. “Review Article: Resilience, Poverty and Development”, in Journal of International Development, 26(5) (2014), pp. 598-623.

Béné, C. & R.G. Wood & A. Newsham & M. Davies. “Resilience: New Utopia or New Tyranny? Reflection about the Potentials and Limits of the Concept of Resilience in Relation to Vulnerability Reduction Programmes”, in IDS Working Papers, 2012(405), pp. 1-61.

Béné, C. “Towards a Quantifiable Measure of Resilience”, in IDS Working Papers, 2013(434), pp. 1-27.

Berkes, F. & J. Colding & C. Folke. Navigating Social-ecological Systems: Building Resilience for Complexity and Change, Cambridge University Press, 2008.

Bruneau, M. & S.E. Chang & R.T. Eguchi & G.C. Lee & T.D. O’Rourke & A.M. Reinhorn &... D. von Winterfeldt. “A Framework to Quantitatively Assess and Enhance the Seismic Rresilience of Communities”, in Earthquake Spectra, 19(4) (2003), pp. 733-752.

-Building Resilient Regions. Resilience Capacity Index, University of California at Berkeley, 2011, access at: http://brr. berkeley. edu/rci.

Burton, C.G. THE DEVELOPMENTOF METRICS FORCOMMUNITY RESILIENCE TO NATURAL DISASTERS, University of South Carolina, 2012.

Carpenter, S. & B. Walker & J.M. Anderies & N. Abel. “From Metaphor to Measurement: Resilience of What to What?”, in Ecosystems, 4(8) (2001), pp. 765-781.

Cutter, S.L. & C.G. Burton & C.T. Emrich. “Disaster Resilience Indicators for Benchmarking Baseline Conditions”, in Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1) (2010), Article 51.

Cutter, S.L. & C.T. Emrich & C.G. Burton. Baseline Indicators for Disaster-Resilient Communities, Paper presented at the CARRI Workshop, Broomfield, July 2009, Available at: www. resilientus. org/library/Susan_Cutter_1248296816. pdf.

Cutter, S.L. & J.A. Ahearn & B. Amadei & P. Crawford & E.A. Eide & G.E. Galloway&... M. Schoch-Spana. “Disaster Rsilience: A National Imperative”, in Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 55(2) (2013), pp. 25-29.

Cutter, S.L. & L. Barnes & M. Berry & C. Burton & E. Evans & E. Tate & J. Webb. “Community and Regional Resilience: Perspectives from Hazards, Disasters, and Emergency Management”, in CARRI Research Report 1, Oak Ridge,TN: Oak Ridge National Lab, 2008.

Cutter, S.L. & L. Barnes & M. Berry & C. Burton & E. Evans & E. Tate & J. Webb. “A Place-based Model for Understanding Community Resilience to Natural Disasters”, in Global Environmental Change, 18(4) (2008), pp. 598-606.

Davoudi, S. & K. Shaw & L.J. Haider & A.E. Quinlan & G.D. Peterson &, C. Wilkinson &… . “Resilience: A Bridging Concept or a Dead End? ‘Reframing’ Resilience: Challenges for Planning Theory and Practice Interacting Traps: Resilience Assessment of a Pasture Management System in Northern Afghanistan Urban Resilience: What Does it Mean in Planning Practice? Resilience as a Useful Concept for Climate Change Adaptation? The Politics of Resilience for Planning: A Cautionary Note”, Edited by Simin Davoudi & Libby Porter, in Planning Theory & Practice, 13(2) (2012), pp. 299-333.

FAO/ EU. “Measuring Resilience: A Concept Note on the Resilience Tool”, 2010, Retrieved from http://www.fao.org/3/al920e/al920e00.pdf

Flagship4. Nepal’s 9 Minimum Characteristics of a Disaster Resilient Community, Nepal Risk Reduction Consortium. Retrieved from http://flagship4.nrrc.org.np/sites/default/files/documents/NRRC%20 %20Flagship%204%20Handbook_26%20Aug%2013.pdf

-Folke, C. “Resilience: The Emergence of a Perspective for Social–ecological Systems Analyses”, in Global Environmental Change, 16(3) (2006), pp. 253-267.

Frankenberger, T. & M. Mueller & T. Spangler & S. Alexander. Community Resilience: Conceptual Framework and Measurement Feed the Future Learning Agenda, Rockville, MD: Westat, 2013.

Godschalk, D.R. “Urban Hazard Mitigation: Creating Resilient Cities”, in Natural Hazards Review, 4(3) (2003), pp. 136-143.

-Holling, C. & L.H. Gunderson & C.R. Allen. Foundations of Ecological Resilience, Island Press, 2009.

Jha, A.K. & T.W. Miner & Z. Stanton-Geddes. Building Urban Resilience: Principles, Tools, and Practice, World Bank Publications, 2013.

Klein, R.J. & R.J. Nicholls & F. Thomalla. “Resilience to Natural Hazards: How Useful Is This Concept?”, in Global Environmental Change Part B: Environmental Hazards, 5(1) (2003), pp. 35-45.

Lee, E.-K.O. & C. Shen & T.V. Tran. “Coping With Hurricane Katrina: Psychological Distress and Resilience Among African American Evacuees”, in Journal of Black Psychology, 35(1) (2009), pp. 5-23. doi:10.1177/0095798408323354

Lovell, E. & E. Comba & T. Mitchell & L. Jones. Disaster Risk Management in Post-2015 Development Goals, 2013, Available at: www.odi.org.

Luu, K. Haiti Humanitarian Assistance Evaluation, From a Resilience Perspective, Disaster Resilience Leadership Academy, 2011, Retrieved from Tulane University.

Manyena, S.B. “The Concept of Resilience Revisited”, in Disasters, 30(4) (2006), pp. 434-450.

Maxwell, D. & B. Vaitla & G. Tesfay & N. Abadi. “Resilience, Food Security Dynamics, and Poverty Traps in Northern Ethiopia: Analysis of a Biannual Panel Dataset, 2011–2013”, in Feinstein International Center, Tufts University: Somerville, MA. http://reliefweb. int/sites/reliefweb. int/files/resources/Ethiopia% 20Resilience-Food-Security-Dynamics. pdf, accessed February, 16, 2016.

Mayunga, J.S. “Understanding and Applying the Concept of Community Disaster Resilience: a Capital-based Approach”, Summer Academy for Social Vulnerability and Resilience Building, 1, 16, (2007).

Miles, S. & S. Chang. “ResilUS--Modeling Community Capital Loss and Recovery”, in Paper presented at the 14th Annual World Conference on Earthquake Engineering, Beijing, China, 2008.

Mitchell, T. & K. Harris. “Resilience: A Risk Management Approach”, in ODI Background Note, London: Overseas Development Institute, 2012.

-Normandin, J. & M.-C.Therrien & G.A. Tanguay. “City Strength in Times of Turbulence: Strategic Resilience Indicators”, in Paper presented at the Proc. of the Joint Conference on City Futures, Madrid, 2009.

Norris, F.H. & S.P. Stevens & B. Pfefferbaum & K.F. Wyche & R.L. Pfefferbaum. “Community Resilience as a Metaphor, Theory, Set of Capacities, and Strategy for Disaster Readiness”, in American Journal of Community Psychology, 41(1-2) (2008), pp. 127-150.

Renschler, C.S. & A. Frazier & L. Arendt & G.-P. Cimellaro & A.M. Reinhorn & M. Bruneau. A Framework for Defining and Measuring Resilience at the Community Scale: the PEOPLES Rresilience Framework, MCEER, Buffalo, 2010.

Sapirstein, G. “Social Resilience: the Forgotten Dimension of Disaster Risk Reduction”, in Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies, 1(1) (2006), pp. 54-63.

-Sharma, S. Applied Multivariate Techniques, John Wiley & Sons, Inc., 1995.

Tate, E. “Uncertainty Analysis for a Social Vulnerability Index”, in Annals of the Association of American Geographers, 103(3) (2013), pp. 526-543.

Teo, M. & A. Goonetilleke & A.M. Ziyath. “An Integrated Framework for Assessing Community Resilience in Disaster Management”, in Paper presented at the Proceedings of the 9th Annual International Conference of the International Institute for Infrastructure Renewal and Reconstruction (8-10 July 2013), 2015.

Tierney, K. & M. Bruneau. Conceptualizing and Measuring Resilience: A Key to Disaster Loss Reduction, TR news (250), 2007.

Tobin, G.A. “Sustainability and Community Resilience: the Holy Grail of Hazards Planning?”, Global Environmental Change Part B: Environmental Hazards, 1(1) (1999), pp. 13-25.

Twigg, J. “Characteristics of a Disaster-resilient Community”, in A Guidance Note (version 2), 2009, access at: https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1346086/1/1346086.pdf

UNDP & Drylands Development Centre. Community Based Resilience Analysis (CoBRA): Conceptual Framework and Methodology, 2013, Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/305615592_Characteristics_of_a_disaster-resilient_community_a_guidance_note_version_2

UNDP. Launching of the World’s First Disaster Recovery Index, 2013, Retrieved from http://www.id.undp.org/content/indonesia/en/home/presscenter/pressreleases/2013/11/27/launching-of-the-world-s-first-disaster-recovery-index/

USAID. The Resilience Agenda: Measuring Resilience in USAID, 2013, Retrieved from https://docplayer.net/100481783-The-resilience-agenda-measuring-resilience-in-usaid.html

Verrucci, E. & T. Rossetto & J. Twigg & B. Adams. “Multi-disciplinary Indicators for Evaluating the Seismic Resilience of Urban Areas”, in Paper presented at the Proceedings of 15th world conference earthquake engineering, Lisbon, 2012.

WHO. “Tsunami Recovery Impact Assessment and Monitoring System”, in Paper presented at the Tsunami Recovery Impact Assessment and Monitoring System (TRIAMS) Workshop, 2006.

Wood, I.L. & J. Tirrito & M. Leckner. New Jersey Coastal Community Resilience Demonstration Project Report, NJSG10-787-, 2010.

Zebardast, E. “Constructing a Social Vulnerability Index to Earthquake Hazards Using a Hybrid Factor Analysis and Analytic Network Process (F’ANP) Model”, in Natural Hazards, 65(3) (2013), pp. 1331-1359.

Zhou, H. & J. Wan & H. Jia. “Resilience to Natural Hazards: a Geographic Perspective”, in Natural Hazards, 53(1) (2010), pp. 21-41.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.