palette
بررسی دو مقوله از آرای غزالی دربارۀ معماری در آینۀ کتاب احیاء علوم الدین تزیین و تجمل؛ مواد و مصالح

چکیده

ابوحامد محمد غزالی عارف و فیلسوف و فقیه و متکلم قرن پنجم هجری است که تأثیری شگرف در فرهنگ ایران داشته است. مهم­ترین اثر او کتاب احیاء علوم الدین است که آن را برای زنده کردن دانش­های دینی، در دورۀ عزلت، به نگارش درآورد. موضوع کتاب علم معامله است، از این روی اشارات فراوانی به معماری در آن یافت می­شود. دسته­ای از این نکات در مورد تزیینات و تجمل در معماری و مواد و مصالح در بناهاست. غزالی در صفحات مختلفی از کتاب دربارۀ انواع تزیینات و تجملات در بناهایی چون مسکن و مسجد سخن گفته و اقسام گوناگونی از مواد و مصالح را، اعم از گچ و خشت و آجر و نی، بررسی کرده است. این مقاله محصول دسته­بندی مطالب گردآمده از کتاب و در چهار باب سامان یافته است. در باب اول مقدماتی دربارۀ نگاه غزالی و اندیشۀ وی بیان می­شود. این مقدمات برای فهم بهتر چگونگی انجام پژوهش و استدلال از طریق مطالب لازم به نظر می­رسد. باب دوم در خصوص تزیینات در معماری و حرمت و حلیت آن است. در باب سوم تجملات معماری شامل ارتفاع بنا و متاع بنا بررسی می­گردد. باب چهارم در مورد استفاده از مواد و مصالح، خصوصاً گچ و آجر، است و در خاتمه مبحثی در مورد نگاه جامع غزالی به مواد و مصالح از حیث دوام آن­هاست. تحقیق با روش تفسیری و به شیوۀ قرائت و فهم و تفسیر احیا به واسطۀ خود متن انجام شده است، بنابراین محور این تحقیق کتاب احیاء بوده و فقط برای فهم بهتر این کتاب به دیگر آثار غزالی و منابع درجۀ دوم رجوع شده است. مطابق این مقاله، مصالح کم­دوام از نظر غزالی برای ساختن مسکن بیشتر مطابق زهد است و کم­دوامی مصالح عموماً معیاری برای ارزش­داوری مثبت بناهاست. در دستگاه فکری غزالی، در حالی که تزیینات با رعایت شرایط لازم آن به خودی خود مباح تلقی می­شود، آرایش و تزیین برای زیست زاهدانه مذموم است. آذین مساجد از آن روی که خانۀ خداست رواست و مواد و مصالح به خودی خود عامل ارزش­داوری بنا و بانیان آن است.

واژگان کلیدی
محمد غزالی، احیاء علوم الدین، تزیینات در معماری، مواد و مصالح ، زهد در معماری، معماری اسلامی

منابع و مآخذ مقاله

اتینگهاوزن، ریچارد. «زیبایی از نظر غزالی»، ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی، در هنر، ش 27 (زمستان 1373)، ص 27- 34.

پازوکی، شهرام. «احیاء علوم الدین غزالی و ضرورت احیاء آن»، در: جاویدان خرد، ش 4 (پاییز 1388)، ص 37- 50.

زرین‌کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه در بارۀ زندگی و اندیشۀ ابوحامد غزالی، تهران: امیرکبیر، 1353.

خدیوجم، حسین. «مقدمه»، در: غزالی، ابوحامد محمد، احیاء علوم‌الدین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.

سروش، عبدالکریم. «احیاء علوم‌الدین»، در دایر‌‌ة‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد 7، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ص 137- 152.

غزالی، ابو حامد محمد. احیاء علوم‌ الدین، تصحیح اشراف عبدالعزیز السیروان، بیروت: دارالقلم، بی تا.

ــــــــ . احیاء علوم‌الدین. ترجمۀ فارسی مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی: 1375.

ـــــــ .کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1354.

ـــــــ . المنقذ من الضلال، ترجمۀ سیدناصر طبابایی، تهران: انتشارات مولی، 1389.

کاخانی، احسان. «تجمل و تزیین در معماری و مصداق‌های آن در کتاب احیاء علوم الدین غزالی»، در کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و مدیریت شهری نوین، تهران: دبیرخانۀ دایمی کنفرانس، 1397.

ــــــــ . بررسی آراء غزالی دربارۀ معماری با محوریت کتاب احیاء علوم الدین، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، 1395.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.