palette
تحلیل توسعۀ پایدار اجتماع محلی با تأکید بر حکمروایی شایستۀ شهری نمونۀ مطالعاتی: محلۀ آخوند شهر قزوین

چکیده

تحقق توسعۀ پایدار شهری در سراسر جهان بیشتر در سطوح محلی قابل­مشاهده است، به طوری که شهرهای پایدار بر پایۀ محلات پایدار ساخته شده­اند. ناپایداری محلات شهری، به منزلۀ سطوح خرد در نظام سازمان فضایی شهر، ناپایداری شهرها را به دنبال داشته است. محلۀ آخوند، واقع در شهر قزوین، یکی از محلات تاریخی باقی­مانده در این شهر است که از دیدگاه کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، محیط زیستی، و مدیریتی­ نهادی شرایط نامناسبی در آن جریان دارد. هدف از این تحقیق سنجش وضعیت پایداری محلۀ یادشده بر اساس شاخص­ها و معیارهای توسعۀ پایدار اجتماع محلی و همچنین بررسی نقش و جایگاه حکمروایی شایستۀ شهری در این محله در راستای تحقق توسعۀ پایدار آن است. روش تحقیق مقاله توصیفی از نوع پیمایشی و جمع­آوری داده­ها برای تجزیه­وتحلیل از دو روش کتابخانه­ای­ اسنادی و پیمایش میدانی است. بدین منظور با استفاده از فرمول کوکران تعداد 95 نمونه برای پرسش استخراج گردید. روش نمونه­گیری نیز به صورت خوشه­ای چندمرحله­ای و در هر خوشه بر اساس نمونه­گیری تصادفی ساده صورت پذیرفت. برای آزمون روایی از روش اعتبار محتوایی و برای آزمون پایایی از روش آلفای کرونباخ بهره گرفته شد. برای تجزیه­وتحلیل پرسش­نامه از روش­های آمار توصیفی و استنباطی مبتنی بر آزمون T تک­نمونه­ای استفاده گردید. یافته­های پژوهش گویای آن هستند که محلۀ آخوند با کسب امتیاز 2/24، بر اساس شاخص­های توسعۀ پایدار، محلۀ ناپایداری است. بالاترین امتیاز پایداری در این محله مربوط به بعد اجتماعی­ فرهنگی (2/81) و پایین­ترین امتیاز مربوط به بعد مدیریتی­ نهادی (1/64) است. معیارهای هویت، خوانایی، و تعلق خاطر بالاترین امتیاز و معیار حکمروایی پایین­ترین امتیاز را کسب کرده­اند. در ادامه پس از تبیین نارسایی­های توسعۀ پایدار در محله، به تحلیل نقش و ضرورت حکمروایی شایستۀ شهری در چاره­جویی نارسایی­ها پرداخته و در پایان پیشنهادهایی برای تحقق توسعۀ پایدار در این محله بیان شده است.

واژگان کلیدی
توسعۀ پایدار اجتماع محلی، حکمروایی شایستۀ شهری، محلۀ آخوند، شهر قزوین.

منابع و مآخذ مقاله

آقاعلیخانی، زینت و ناصر برک‌پور. «مقایسۀ ظرفیت‌های اجتماعی و نهادی توسعۀ پایدار در شهرهای کرج و قزوین»، در فصلنامۀ مطالعات شهری، ش 4 (پاییز 1391)، ص 1-14.

اطهاری، کمال و ناصر برک‌پور و غلامرضا کاظمیان و جواد مهدیزاده. «حکمروایی شهری مبانی نظری و ضرورت شکل‌گیری آن در ایران»، در فصلنامۀ جستارهای شهرسازی، ش 19و20 (بهار 1386)، ص 8-17.

ایمانی جاجرمی، حسین. «سرمایۀ اجتماعی و مدیریت شهری»، در فصلنامۀ مدیریت شهری، ش 7 (پاییز 1380)، ص 34-45.

ایوانس، باب و مارکو جوز و سوزان ساندبک و کیت تئوبالد. ادارۀ شهرهای پایدار، ترجمۀ غلامرضا کاظمیان و خدر فرجی راد، تهران: پرهام نقش، 1390.

بحرینی، سیدحسین. «شهرسازی و توسعۀ پایدار»، در فصلنامۀ رهیافت، ش 17 (1376)، ص 1-31.

برک‌پور، ناصر. «حکمروایی شهری و نظام ادارۀ شهرها در ایران»، در مجموعه مقالات اولین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، مشهد: دانشگاه فردوسی، 1385.

برک‌پور، ناصر و ایرج اسدی. مدیریت و حکمروایی شهری، تهران: انتشارات دانشگاه هنر، 1388.

بزی، خدارحم و اکبر کیانی و عباس جواهری. «ارزیابی شاخص‌های پایداری محله‌های مسکونی (مطالعۀ موردی: شهر مأمونیه استان مرکزی)»، در فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، سال 27، ش 107 (زمستان 1391)، ص 225-246.

خاکپور، براتعلی و عزت‌الله مافی و علیرضا باوان‌پور. «نقش سرمایۀ اجتماعی در توسعۀ پایدار محله‌ای»، در دوفصلنامۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، ش 12 (بهار و تابستان 1388)، ص 55-81.

داداش‌پور، هاشم و زینب عادلی. «ارزیابی و سنجش تاب‌آوری در مجموعۀ شهری قزوین»، در دوفصلنامۀ مدیریت بحران، دورۀ 4، ش 8 (پاییز و زمستان 1394)، ص 73-84.

رضازاده، راضیه و علی سلسله. «بررسى رابطۀ سرمایه‌هاى اجتماعى و برنامه‌ریزى توسعۀ محله مبنا»، در فصلنامۀ مدیریت شهری، ش 32 (پاییز و زمستان 1392)، ص 81-100.

رفیعیان، مجتبی و هانیه هودسنی. «بازتولید سرمایه‌های اجتماعی در محلات شهری در رویکرد توسعۀ پایدار اجتماعات محلی»، در پژوهش‌نامۀ مدیریت و سرمایۀ اجتماعی (2)، ش 40 (پاییز 1388)، معاونت پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی، ص 9-48.

رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و جلال عظیمی آملی و مهدی پورطاهری، زهرا احمدی‌پور. «تبیین رابطۀ رهیافت حکمروایی خوب و توسعۀ پایدار روستایی در مناطق روستایی ایران، مازندران»، در فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی، ش 8 (زمستان 1390)، ص 1-34.

صرافی، مظفر. «توسعه به مثابۀ حکمروایی شایسته»، در مبانی توسعۀ پایدار در ایران، تهران: نشرعلم، 1392.

ــــــــ . «ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی کشور در پرتو حکمروایی خوب شهری»، در فصلنامۀ هفت شهر، ش 23 و 24 (تابستان 1387)، ص4-13.

ــــــــ . مبانی برنامه‌ریزی توسعۀ منطقه‌ای، تهران: انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1379.

طرح جامع شهر قزوین، تهران: مهندسان مشاور شهر و برنامه به سفارش وزارت راه و شهرسازی، 1394.

عزیزی، محمدمهدی. «محلۀ مسکونی پایدار (مطالعۀ موردی: نارمک)»، در نشریۀ هنرهای زیبا، ش 27 (پاییز 1385)، ص 35-46.

عسگری، علی. «گونه‌شناسی مفاهیم و دیدگاه‌های توسعۀ محله‌ای پایدار»، در مجموعه مقالات همایش توسعۀ محله‌ای، چشم‌انداز توسعۀ پایدار شهر تهران، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، 1383.

قناد، فاطمه. بایستگی حکمروایی شهری برای برنامه‌ریزی توسعه پایدار اجتماع محلی (نمونه مطالعاتی محله آخوند شهر قزوین)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، استاد راهنما: مظفر صرافی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، شهریور 1395.

محمدنژاد، علی و مظفر صرافی. «نگاهی دیگر به ظرفیت‌های محلی، بستر مشارکت راستین در برنامه‌ریزی شهری»، در دوفصلنامۀ تشکل، (1392)، ص 28-32.

محمدی، علیرضا و اصغر پاشازاده. «سنجش سطح پایداری محلات شهر اردبیل با تأکید بر محلات با هسته‌های روستایی»، در فصلنامۀ مطالعات شهری، ش 11 (تابستان 1393)، ص 49-62.

موحد، علی و سجاد قاسمی کفرودی و موسی کمان‌رودی و فرزانه ساسان‌پور. «بررسی توسعۀ محله‌های شهری با تأکید بر الگوی حکمروایی خوب شهری (مورد مطالعه: منطقۀ 19 شهرداری تهران)»، در فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ش 87 (بهار 1394)، ص 147-179.

نوریان، فرشاد و محمدمهدی عبداللهی ثابت. «تبیین معیارها و شاخص‌های پایداری در محلۀ مسکونی»، در دو‌ماهنامۀ شهرنگار، ش 50 (1387)، ص 49-63.

ناطق‌پور، محمدجواد و سیداحمد فیروزآبادى. «سرمایۀ اجتماعى و عوامل مؤثر بر شکل‌گیرى آن در شهر تهران»، در مجلۀ جامعه‌شناسى ایران، دورۀ 6، ش 4 (زمستان 1384)، ص 59-91.

Allen, John C. “Building Communities from the Inside Out: Drawing Upon Community Assets to Overcome Poverty”, Poverty Research in the Rural West Conference, April7-8, 2005.

Barton, Hugh & Marcus Grant & Richard Guise. Shaping Neighborhoods: A Guide for Health, Sustainability and Vitality, London and New York: Spon Press, 2003.

Ben-Zadok, Efraim. “Process Tools for Sustainable Community Planning: an Evaluation of Florida Demonstration Project Communities”, in International Journal of Urban Sustainable Development, 1:1-2 (2010), pp. 64-88.

Bonham-Carter, C. Sustainable Communities in the UK, Edited by: Woodrow W.ClarkII, USA: Published in Sustainable Communities, Springer, 2010.

Brown, David & Alex Jozsa. Neighborhood Sustainability Indicators Report on a Best Practice Workshop, community workshop was hosted by the School of Urban Planning, Montreal: McGill University and the Urban Ecology Center, 2005.

Colantonio, Andrea. Social Sustainability: An Exploratory Analysis of its Definition, Assessment Methods, Metrics and Tools, Oxford Institute for Sustainable Development (OISD) - International Land Markets Group, 2007.

Condon, Patrick M. Seven Rules for Sustainable Communities, Washington: Island Press, 2010.

Cowan, Robert. The Dictionary of Urbanism, London: Streetwise press, 2005.

Green, Gary P. & Anna Haines. Asset Building and Community Development, New York: Sage Publications, 2007.

Irwin, Bill. “Community Development and Public Libraries: Keystone to Future Relevance”, in OLA Super Conference, Toronto, 2009.

LSP “Lewisham Strategic Partnership”. Shaping our future; Lewisham’s Sustainable Community Strategy 2008-2020, London: LSP, 2008.

Mattessich, Paul W. & Barbara R. Monsey. Community Building: What Makes it Work, New York: H. Wilder Foundation, 2004.

McDonald, Sally & Naglis Malys & Vida Maliene. “Urban Regeneration for Sustainable Communities: A Case Study”, in Technological and Economic Development of Economy, 15:1 (2009), pp. 49-59.

Meter, Ken. Neighborhood Sustainability Indicators Guidebook: How To Create Neighborhood Sustainability Indicators in Your Neighborhood, Minneapolis, Minnesota: Crossroads Resource Center, 1999

Nikkhah, HedayatAllah & Ma’rof Redzuan. “Participation as a Medium of Empowerment in Community Development”, in European Journal of Social Sciences, 11(1) (2009), pp. 170-176.

Phillips, Rhonda & Robert H. Pittman. An Introduction to Community Development, USA and Canada: Routledge, Taylor & Francis Group, 2009.

Power, Anne. Sustainable Communities and Sustainable Development, Sustainable Development Commission, Case reports, 23. London, UK: Centre for Analysis of Social Exclusion, London School of Economics and Political Science, 2004.

Raco, Mike. Building Sustainable Communities, Spatial Policy-place Imaginations and Labor Mobility in Post-War Britain, Bristol: Policy Press, 2007.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.